---
title: "Jiānghuá kǔchá"
url: https://thetea.app/be/article/jianghua-kucha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Jiānghuá kǔchá (江华苦茶)

**Цзянхуа Куча** (*Jiānghuá kǔchá*, 江华苦茶) — «горкі чай Цзянхуа»: старая мясцовая папуляцыя чайнага куста і аднайменны чай Цзянхуа-Яоскага аўтаномнага павета (江华瑶族自治县) гарадской акругі Юнчжоу на самым поўдні правінцыі Хунань. Імя ахоўвае сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне 2013 года. Пад ім выпускаюць чай розных класаў, а сам павет заве сябе «радзімай кітайскага мядовага чырвонага чаю» (中国蜜香红茶之乡).

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Адзінага класа няма. Сорт прыдатны для чырвонага і зялёнага чаю; апісанне ўказання дае прыкметы зялёнага, прэса 2026 года піша перш за ўсё пра чырвоны, адна з фабрык павета робіць чырвоны, зялёны і «яоскі» чай (瑶茶).
* **Катэгорыя:** Папуляцыя чайнага куста і рэгіянальны брэнд; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2013).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хунань (湖南, *Húnán*), гарадская акруга Юнчжоу (永州, *Yǒngzhōu*), Цзянхуа-Яоскі аўтаномны павет. Галоўны раён — хрыбет Мэнчжулін (萌渚岭) у гарах Наньлін, ля вытокаў ракі Сяошуй (潇水), ля мяжы з Гуандунам і Гуансі.
* **Зона аховы:** Па апісанні ўказання — 17 пасёлкаў і валасцей павета, уключаючы павятовы цэнтр Тоцзян, і дзяржаўная лясная гаспадарка.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Зона аховы — ад 24°38′35″ да 25°19′43″ пн. ш. і ад 111°25′25″ да 112°12′35″ у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Старажытнасць — у пераказе.** Прэса піша, што больш за 2100 гадоў таму чай з гэтых мясцін падносілі ў царства Чанша; апісанне ўказання гаворыць пра 2500-гадовую гісторыю і згадвае скрыню «горкага чаю» з ханьскіх грабніц Мавандуй. Лікі не супадаюць, а сувязь знаходкі з Цзянхуа трымаецца на тлумачэннях (спасылка на Хунаньскі правінцыйны музей, супадзенне ханьскіх карт з арэалам сорту) без першакрыніц.
    * **1970–1980-я гады.** Па брэндавай публікацыі, павет рабіў з гэтага сорту чырвоны драбнёны чай (红碎茶) на экспарт, а ў 1980-я гады стаў базай знешнегандлёвых закупак чаю. З канца 1970-х, па апісанні ўказання, сортам каля трыццаці гадоў займалася адмысловая група Хунаньскага НДІ чаю.
    * **1986–1987.** Крыніцы разыходзяцца. Брэндавая публікацыя: з 1986 года чай некалькі гадоў запар прызнавалі правінцыйным знакамітым чаем, а ў 1987 годзе правінцыя прызнала яго каштоўнай мясцовай папуляцыяй (优良地方群体品种). Прэса 2026 года: у 1987 годзе чай увайшоў у дзясятку знакамітых чаёў правінцыі.
    * **Канец XX стагоддзя.** Па брэндавай публікацыі, пры агульным пераходзе з чырвонага чаю на зялёны 25 чайных фабрык павета зачыніліся.
    * **2013.** Міністэрства сельскай гаспадаркі зарэгістравала «江华苦茶» як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне, пасведчанне AGI01326; трымальнік — чайны кааператыў Юэхуа (粤华) павета Цзянхуа.
    * **2016.** Па брэндавай публікацыі, атрыманы і сертыфікацыйны таварны знак з геаграфічным указаннем; база ўказанняў называе яго нумар 13858983.
    * **2022.** Хунаньскі НДІ чаю паведаміў, што ўпершыню знайшоў у дзікіх чайных раслінах правінцыі тэакрын (苦茶碱) і вылучыў яго з цзянхуаскага чаю.
* **Назва:** «Цзянхуа» (江华) — імя павета; «куча» (苦茶) — «горкі чай». Даследчык Хунаньскага НДІ чаю растлумачыў журналістам, што чай не горкі: на мове яо «苦» па гучанні значыць «добры». Але апісанне ўказання хваліць чай за горыч, якая пераходзіць у салодкасць, а апісанне сорту называе зялёны чай з яго горкім.
* **Культурнае значэнне:** Цзянхуа — адзіны яоскі аўтаномны павет Хунані. Паводле падання, першапродак яо Паньван (盘王) ратаваўся чаем ад атручвання; мясцовыя жыхары расказваюць, што яо, перасяляючыся, насілі з сабой чайнае насенне і сеялі яго на новым месцы.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт:** Цзянхуа Куча, ён жа гаацзяо ча (高脚茶, *gāojiǎo chá*, «высоканогі чай») — насенная папуляцыя (有性群体品种), па хунаньскай чайнай прэсе — адна з пяці папуляцый-прадстаўнікоў чайнага куста правінцыі. Карэнныя арэалы — воласці Лянчахэ, Дасі, Хаацзян і Сянцзян павета Цзянхуа, ёсць і ў суседніх паветах.
* **Аблічча:** Невялікае дрэва з ясным ствалом, галінуецца на 40–90 см ад зямлі, вырастае да 3–4 м, асобныя дрэвы — вышэй за 5 м. Ліст буйны, эліптычны, жоўта-зялёны, тонкі і бліскучы, з выцягнутай верхавінай. Сярэдняга тэрміну; парасткі тоўстыя, доўга застаюцца далікатнымі, пупышкі амаль без апушанасці. Цвіце ў кастрычніку — лістападзе, насення завязвае мала.
* **Старыя дрэвы і новыя сарты:** Па словах мясцовага вытворцы, у павеце больш за тысячу чайных дрэў старэйшых за сто гадоў. З дзікіх раслін павета выведзены і зарэгістраваны тры сарты дзяржаўнага ўзроўню, усе ўвайшлі ў хунаньскую дзясятку асноўных сартоў для чырвонага чаю; іх назваў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Збор:** Па прэсе, пупышкі раскрываюцца каля Цынміна, а веснавы збор у садах адной з кампаній павета доўжыцца каля 20 дзён. Стандарту збору ў знойдзеных крыніцах няма.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэльеф:** Па брэндавай публікацыі, на поўдні, поўначы і ўсходзе павета вышыні звычайна большыя за 600 м, на захадзе — катлавіны і ўзгоркі на 200–400 м.
* **Клімат і глебы:** Вільготны субтрапічны мусонны клімат. Прэса: лясістасць павета 78 %, шмат туманоў, мала прамога сонца, вялікая сутачная амплітуда, друзлыя глебы, багатыя селенам.
* **Маштаб:** Па апісанні ўказання — 1500 га і 1500 т у год. Па прэсе 2026 года — 72 тыс. му садоў, 3600 т сухога чаю, кошт брэнда 523 млн юаняў.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Адзінай тэхналогіі ў імя няма: яе задае клас.

* **Традыцыйны спосаб яо:** Па брэндавай публікацыі, ліст нядоўга правяльвалі на сонцы, смажылі ў катле, рукамі скручвалі ў жгуцікі, сушылі на сонцы, заварочвалі ў паперу і падвешвалі над агменем.
* **Зялёны чай:** Для яго ёсць групавы стандарт «江华苦茶 绿茶加工技术规程»; яго тэкст не адкрыўся. Апісанне сорту папярэджвае, што пры фіксацыі ліст аддае шмат соку і сохне цяжка.
* **Чырвоны чай:** Сорт гістарычна ішоў на чырвоны драбнёны чай; сёння павет прасоўвае мядовы чырвоны чай (蜜香红茶). Параметраў у знойдзеных крыніцах няма.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Зялёны па апісанні ўказання — шчыльна скручаны, круглы і прамы, ізумрудна-зялёны (紧圆挺直，色泽翠绿纯润).
* **Пах сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Пах настою:** Зялёны — далікатны, высокі і доўгі. Чырвоны, па дэгустацыі ў прэсе, — салодкі кветкава-фруктовы, сплецены з мядовым.
* **Смак:** Зялёны — свежы і насычаны (鲜爽醇厚), спачатку горыч, потым салодкае вяртанне; апісанне ўказання піша, што водар у яго вышэйшы, чым у кудзін ча ([苦丁茶](https://thetea.app/be/article/kuding-cha)), а глыбокай даўкасці няма. Чырвоны — лёгкая горыч на кончыку языка, якая хутка пераходзіць у салодкасць.
* **Колер настою:** Зялёны — далікатна-зялёны і яркі. Чырвоны — залаціста-аранжавы і празрысты.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Зялёны — далікатна-зялёны і роўны. Для чырвонага даных няма.

**7. Хімічны Склад:**

| Паказчык | Значэнне | Крыніца і аб’ект |
| :--- | :--- | :--- |
| Поліфенолы | 39,21 % | Апісанне сорту, летні свежы ліст |
| Экстрактыўныя рэчывы | 48,50 % | Апісанне сорту, летні свежы ліст |
| Поліфенолы | 15–30 % | Брэндавая публікацыя, чай |
| Амінакіслоты | 2–4 % | Брэндавая публікацыя, чай |

Па апісанні сорту, простых катэхінаў у лісце шмат, як у дзікага вялікага чаю Мэнхая. Лічбаў па тэакрыне ў знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа — параметры залежаць ад класа чаю ў руках.

* **Зялёны:** 80–85 °C, 3 г на 150 мл, шкляная шклянка або гайвань, першы настой 40–60 секунд, два-тры паўторныя залівы.
* **Чырвоны:** 90–95 °C, 3 г на 150 мл, гайвань або фарфоравы чайнік, першы настой каля хвіліны, некалькі праліваў з падаўжэннем.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. Зялёны — герметычна, у халадзільніку пры 0–5 °C, выпіць на працягу года. Чырвоны — у сухім цёмным месцы пры пакаёвай тэмпературы, у шчыльнай упакоўцы.

**11. Цана і Падробкі:**

Агульных даных пра цэны няма. Прэса піша, што лепшы чай старых дрэў у адной з кампаній павета каштуе больш за 4000 юаняў за кілаграм.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Упакоўка, па апісанні ўказання, павінна несці і назву «江华苦茶», і агульны знак сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання.
    * Правяраць, што вытворца з зоны аховы; па прэсе 2026 года брэндам карыстаюцца 15 кампаній.
    * Удакладняць клас: пад адным імем прадаюць чырвоны, зялёны і «яоскі» чай.
    * Не блытаць з кудзін ча (苦丁茶) — гэта іншая расліна.

**12. Цікавыя Факты:**

* У 1970-я гады, па брэндавай публікацыі, цзянхуаскі чырвоны драбнёны чай адзіным у правінцыі дасягнуў дзяржаўнага экспартнага эталона другога набору.
* Брэндавая публікацыя расказвае, што яо збіралі чай, залазячы на дрэвы, і нават вучылі для гэтага малпаў.

**13. Параўнанне з суседнімі і роднаснымі чаямі:**

* **Чэнбу Дунча ([城步峒茶](https://thetea.app/be/article/chengbu-dongcha)) і Жучэн Баймаа Ча ([汝城白毛茶](https://thetea.app/be/article/rucheng-baimaocha)):** Разам з цзянхуаскай — паўднёвая група пяці хунаньскіх папуляцый-прадстаўнікоў.
* **Баацзін Хуанцзінь Ча (保靖黄金茶):** Папуляцыя паўночнага захаду правінцыі з той жа пяцёркі.
* **Кайшань Баймаа Ча ([开山白毛茶](https://thetea.app/be/article/kaishan-baimao-cha)):** Зялёны чай суседняй Гуансі, па другі бок памежнага піка Матандзін.

**На заканчэнне:**

Цзянхуа Куча — сорт і брэнд пад адным імем: папуляцыя высокіх дрэў яоскіх гор, якая дала экспартны чырвоны драбнёны чай, ізумрудны зялёны чай з апісання ўказання і цяперашні мядовы чырвоны. Старажытныя даты трымаюцца на пераказах, батаніка сорту апісана падрабязна.