---
title: "Jiàndé bāochá"
url: https://thetea.app/be/article/jiande-baocha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Jiàndé bāochá (建德苞茶)

**Цзяньдэ Баоча** (*Jiàndé bāochá*, 建德苞茶) — зялёны чай гарадскога павета Цзяньдэ (建德市) горада Ханчжоу, правінцыя Чжэцзян; старая назва — Яньчжоу Баоча (严州苞茶). Даведкі называюць яго «тонкім пяшчотным зялёным чаем архідэйнага тыпу, напалову абсмажаным-напалову падсушаным» (兰花型细嫩半烘炒绿茶): пупышка і ліст застаюцца на хвосціку і складаюцца ў падабенства бутона архідэі — адсюль «баоча», «бутонны чай». Чай створаны ў гады Тунчжы дынастыі Цын, адноўлены ў 1979 годзе і ахоўваецца як прадукт з геаграфічным указаннем з 2008 года.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*), напалову абсмажаны-напалову падсушаны (半烘炒, *bàn hōng chǎo*) — так клас называюць даведачны артыкул і паведамленне палітычнага кансультатыўнага савета Цзяньдэ (2024).
* **Клас у мінулым:** Турыстычны раздзел партала «Кітай» (中国网, 2021) піша, што метад узыходзіць да сычуаньскага Мэндын Ча (蒙顶茶) і аньхойскага Хуан Я Ча (黄芽茶) і што першапачаткова бутонны чай адносіўся да жоўтых (原属黄茶); да жоўтых яго адносіць і пераказ «Вэньхуэй бао» (2021). Калі і чаму ён перайшоў у зялёныя, крыніцы не тлумачаць; цяперашнія апісанні тэхналогіі тамення (闷黄, *mèn huáng*) не згадваюць.
* **Катэгорыя:** Зялёны чай бутоннай формы; прадукт з геаграфічным указаннем (2008); сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2020).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Чжэцзян (浙江, *Zhèjiāng*), горад Ханчжоу (杭州, *Hángzhōu*), гарадскі павет Цзяньдэ (建德, *Jiàndé*). Радзіма чаю, паводле даведкі, — прыстань Сяолібу (小里埠) у Саньду і ўсходняя застава Мэйчэна (梅城东关).
* **Зона аховы:** Паводле даведачнага артыкула — дзевяць пасёлкаў і вулічных камітэтаў: Сіньаньцзян, Янсі, Гэнлоу, Сяя, Янцуньцяа, Цяньтань, Мэйчэн, Саньду і Даян. Пасёлак Датун (大同镇), які прэса 2020 года называе галоўным раёнам бутоннага чаю (7100 му садоў), у пераліку не значыцца; крыніцы гэтага не тлумачаць. Для прызнання 2025 года каталог геаграфічных указанняў называе зонай усю цяперашнюю адміністрацыйную тэрыторыю Цзяньдэ.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Цзяньдэ — каля 29,5° пн. ш. і 119,3° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Гады Тунчжы.** Даведачны артыкул датуе стварэнне чаю гадамі Тунчжы (1862–1874), артыкулы «Пэнпай» (2020) і партала «Кітай» (2021) — 1870 годам. «Пэнпай» прыпісвае прыём апрацоўкі бацьку і дачцэ з сям’і Бао (包氏) з прыстані Сяолібу і бачыць у гэтым адно з тлумачэнняў імя; другое — парасткі ў настоі падобныя да гатовых раскрыцца бутонаў. Газета «Вэньхуэй бао» (文汇报, 2021) пераказвае іншую версію: гандляры ў Сяолібу пераймалі хадавы тады хуаншаньскі маафэн ([黄山毛峰](https://thetea.app/be/article/huangshan-mao-feng)), а атрымалі чай з парасткам на хвосціку, падобным да бутона архідэі, і аднеслі яго да жоўтых; яго назвалі Сяолі Баоча (小里苞茶), а калі імя «Сяолі» падалося гандлярам занадта сціплым — Яньчжоу Баоча.
    * **1979.** Пасля перапынку вытворчасць аднавілі; паводле даведкі, тады ж чай атрымаў імя «建德苞茶».
    * **1991.** Паводле даведкі, у маі на Ханчжоускім міжнародным фестывалі чайнай культуры — найвышэйшая ўзнагарода «Знакаміты культурны чай Кітая» (中国文化名茶); у кастрычніку «ханчжоўскія знакамітыя чаі», сярод якіх быў і гэты, атрымалі залаты медаль выставы дасягненняў праграмы «Іскра» (星火). «Пэнпай» замест другой узнагароды называе залаты медаль Пекінскай чайнай выставы.
    * **8 мая 2008.** Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне (国家质检总局) абвяшчэннем 2008 года № 56 узяло чай пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
    * **2010.** Паводле газеты «Чжунхуа хэцзо шыбаа» (中华合作时报), зроблены першыя эталонныя ўзоры (标准实物样) вышэйшага, першага і другога гатункаў; іх ухвалілі эксперты цэнтра выпрабаванняў Інстытута чаю Кітайскай акадэміі сельскагаспадарчых навук і Дзяржаўнага цэнтра кантролю якасці чаю.
    * **2017.** Паводле «Пэнпай», імя зацверджана агульным брэндам чаю Цзяньдэ. Паводле пераказаў, у 2018 годзе чайная асацыяцыя Цзяньдэ выпусціла групавы стандарт «建德苞茶»; яго тэкст адкрыць не ўдалося, і артыкул на яго не абапіраецца.
    * **2019.** У красавіку правінцыйная прэса паведаміла, што па выніковай ацэнцы Нацыянальнага кліматычнага цэнтра з 14 паказчыкаў клімату для гэтага чаю 12 прызнаны добрымі, сярэдняя доля добрых ацэнак — 93,4 %, і чай стаў першым у краіне чаем з дзяржаўнай «кліматычнай маркай» (国家气候标志). Дакладнай даты прысваення ў гэтым паведамленні няма; артыкул партала «Кітай» (2021) называе снежань 2018 года.
    * **25 снежня 2020.** Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў зарэгістравала імя як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне.
    * **2022.** Горад пачаў праграму абароны ўказання; у рэйтынгу рэпутацыі брэндаў сельгаспрадукцыі з геаграфічнымі ўказаннямі чай — 86-ы сярод чаёў.
    * **2025.** У красавіку ўпраўленне сельскай гаспадаркі Цзяньдэ паведаміла, што ў правінцыйным рэйтынгу рэпутацыі чайных брэндаў з геаграфічнымі ўказаннямі за 2024 год чай набраў 830,91 бала па пазнавальнасці (感知力) і заняў восьмае месца ў правінцыі. Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці абвяшчэннем № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) прызнала прадуктамі з геаграфічным указаннем 1409 найменняў, Цзяньдэ Баоча — у іх ліку; паводле каталога геаграфічных указанняў, гэтае абвяшчэнне замяніла абвяшчэнне 2008 года № 56. Дадаткі з патрабаваннямі аховы адкрыць не ўдалося.
* **Назва:** «Цзяньдэ» (建德) — імя горада; «бао» (苞) — бутон; ранейшае імя дадзена па вобласці Яньчжоу (严州).
* **Культурнае значэнне:** Паводле паведамлення палітычнага кансультатыўнага савета Цзяньдэ (2024), з 2016 года чайная культурная сістэма Цзяньдэ Баоча ўваходзіць у пералік рэсурсаў сельскагаспадарчай спадчыны Чжэцзяна.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Тры лінейкі па гатунку куста** (паводле паведамленняў 2019–2020 гадоў):
    * **Цзіньбаа (金苞, *jīnbāo*), «залаты бутон»** — з жаўталістых гатункаў (黄化).
    * **Цзуаньбаа (钻苞, *zuànbāo*), «алмазны бутон»** — са светлалістых, «альбіносных» гатункаў (白化).
    * **Цуйбаа (翠苞, *cuìbāo*), «ізумрудны бутон»** — са звычайных гатункаў: 鸠坑种 (*Jiūkēng*), [乌牛早](https://thetea.app/be/article/wuniu-zao) (*Wūniúzǎo*), 龙井43 (*Lóngjǐng 43*) і іншых.
* **Гатунак у патрабаваннях 2008 года:** «品种选用鸠坑适制良种» — гатунак 鸠坑 (*Jiūkēng*) і прыдатныя для гэтай тэхналогіі палепшаныя гатункі, паводле пераказу даведачнага артыкула; правінцыйная прэса (2019) гаворыць пра сярэдне- і дробналістыя гатункі.
* **Стандарт збору:** Паводле патрабаванняў 2008 года ў пераказе даведачнага артыкула — ад адной пупышкі з ледзь разгорнутым лістом да пупышкі з двума раскрытымі лістамі. Упраўленне сельскай гаспадаркі Цзяньдэ (2025) выключае «рыбін ліст» (鱼叶), лускавінкі, аснову хвосціка (茶蒂), асобныя лісты, фіялетавыя пупышкі, хворыя і пашкоджаныя лісты; блізкі пералік забарон ёсць і ў патрабаваннях 2008 года.
* **Час збору:** З канца сакавіка да пачатку мая — паводле ўпраўлення сельскай гаспадаркі (2025); «Пэнпай» (2020) піша пра сярэдзіну сакавіка — пачатак мая, патрабаванні 2008 года — проста пра вясну.
* **Гатункі якасці:** Паводле паведамлення 2025 года — «цзінпінь», вышэйшы (特级) і першы (一级); патрабаванні 2008 года апісваюць вышэйшы, першы і другі гатункі.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Захад Ханчжоу, нізоўе ракі Сіньаньцзян.
* **Вышыня вырошчвання:** 30–500 м, горы і перадгор’і — паводле даведачнага артыкула.
* **Глебы:** Жоўтыя і жоўта-чырвоныя, хутчэй супясчаныя; арганічнага рэчыва 2,5–4,0 %, pH 5–5,6.
* **Клімат:** Сярэднегадавая тэмпература 16,7 °C, сума актыўных тэмператур 6100–6180 °C.
* **Вада:** Паводле даведкі, Сіньаньцзян сілкуе вада Цяньдаоху з глыбіні больш за 70 м, таму яна круглы год трымае 14–17 °C; галоўную крыніцу вады даведка адносіць да дзяржаўнага першага класа.
* **Плошча і выпрацоўка:** Паводле правінцыйнай прэсы (2019), у Цзяньдэ 63,6 тыс. му садоў і 2850 т чаю ў год; даведачны артыкул на 2023 год называе 63 тыс. му і 680 т знакамітых чаёў. Гэта даныя па ўсім чаі горада.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Два знойдзеныя апісанні дзеляць апрацоўку па-рознаму:

* **Патрабаванні аховы 2008 года (у пераказе даведачнага артыкула):** фіксацыя (杀青, *shāqīng*) у катле пры 120–140 °C; калі кацёл астыне да 90–100 °C, ліст, не вымаючы, скручваюць (揉捻, *róuniǎn*); выраўноўванне (理条, *lǐtiáo*) у тым жа катле пры 80–100 °C; фармоўка (整形, *zhěngxíng*) пры 50–65 °C, пасля яе ліст выгружаюць астываць; прагрэў для водару (提香, *tíxiāng*) — кацёл да 80 °C, затым да 110 °C, пакуль не з’явіцца густы чайны водар. Усе аперацыі можна выконваць машынамі.
* **Упраўленне сельскай гаспадаркі Цзяньдэ (2025):** раскладванне свежага ліста, фіксацыя са скручваннем, першая сушка, астыванне, вяртанне вільгаці, паўторная сушка, сартаванне на сітах.

Працягласці этапаў у знойдзеных крыніцах няма. Тамення, якое робіць чай жоўтым, ніводнае апісанне не згадвае.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Афіцыйная формула — «月弯条、花苞形、味甘甜»: палоска, выгнутая месяцам, форма бутона, салодкі смак; даведачны артыкул называе тыповымі прыкметамі «月弯条、花苞形、清甜香», гэта значыць замест салодкага смаку ставіць «чысты салодкі водар». Падрабязныя апісанні разыходзяцца:

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Патрабаванні 2008 года для вышэйшага гатунку — прамы, шчыльны, злёгку плоскі (挺直紧秀略扁), пяшчотна-зялёны, з прыкметным серабрыстым ворсам (嫩绿鲜润，银毫显露); з «выгнутай месяцам» палоскай гэта дрэнна сыходзіцца. Упраўленне сельскай гаспадаркі (2025) — жоўта-зялёны, цэлы, кароткі і моцны (黄绿完整，短而壮实). Артыкул партала «Кітай» (2021) дадае залаціста-жоўты рыбін ліст і чырванаватую аснову хвосціка.
* **Водар сухога ліста:** Асобнага апісання ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Тонкі, чысты і салодкі (幽香清甜) — паводле даведачнага артыкула; пяшчотны і ўстойлівы, з чыстай нотай (嫩香持久富有清香) — паводле патрабаванняў 2008 года для вышэйшага гатунку; чысты і высокі (清高) — паводле апісання 2025 года.
* **Смак:** Свежы і мяккі, са салодкім вяртаннем (鲜醇回甘).
* **Колер настою:** Пяшчотна-зялёны, яркі і празрысты (嫩绿明亮、清澈).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Пяшчотны, сабраны «кветкай», падобны да архідэі, роўны, пяшчотна-зялёны (细嫩成朵，形似兰花匀齐) — паводле патрабаванняў 2008 года для вышэйшага гатунку; «зялёны з жаўцізной» (绿中呈黄) — паводле апісання 2025 года. Пры заварванні парасткі трымаюцца ў настоі хвосцікам уніз: паводле тлумачэння ўпраўлення сельскай гаспадаркі (2025), цэнтр цяжару парастка зрушаны да асновы, таму кончыкі пупышак глядзяць уверх і парасткі падобныя да гатовых раскрыцца бутонаў архідэі.

**7. Хімічны Склад:**

Даведачны артыкул прыводзіць два наборы паказчыкаў: у апісанні прадукту і ў патрабаваннях аховы 2008 года.

| Паказчык | Апісанне прадукту | Патрабаванні 2008 года |
| :--- | :--- | :--- |
| Вільгаць | не больш за 6,0 % | не больш за 6,5 % |
| Агульная попел | не больш за 6,5 % | не больш за 6,5 % |
| Вадарастваральны экстракт | не менш за 36 % | не менш за 36 % |
| Сырая абалоніна | не пазначана | не больш за 14 % |
| Пыл | не больш за 1,0 % | не больш за 1,0 % |
| Чайныя поліфенолы | не менш за 11 % (даведачна) | не пазначаны |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 4 % (даведачна) | не менш за 2,0 % |

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляная шклянка — у ёй відаць, як парасткі ўстаюць хвосцікам уніз.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць шклянку.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Даліць ваду, пакінуўшы частку настою; два-тры паўторныя залівы.

Мясцовая парада з нататкі «Пэнпай» (2020): вада каля 80 °C, 1 г чаю на 50–60 мл, шклянка або гайвань; выпіваць дзве траціны настою і даліваць, лепш за ўсё — тры залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць на працягу года.

**11. Кошт і Падробкі:**

Паводле слоў чаеторгаўца ў правінцыйнай прэсе 2019 года, цзіньбаа каштаваў больш за 5000 юаняў за цзінь (500 г), цзуаньбаа — больш за 3000, цуйбаа — больш за 500 юаняў.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак геаграфічнага ўказання і маркіроўку рэгіянальнага брэнда; вытворца павінен быць з Цзяньдэ.
    * Форма — «бутон»: пупышка і ліст сабраны на хвосціку; плоскі лунцзін і ігольчастыя чаі на яго не падобныя.
    * Жаўцізна цзіньбаа і светлы ліст цзуаньбаа — ад гатунку куста, а не брак.

**12. Цікавыя Факты:**

* Паводле мясцовай прэсы, Цзяньдэ Баоча — першы ў Кітаі чай з дзяржаўнай «кліматычнай маркай».
* Кошт трох лінеек, паводле даных 2019 года, адрозніваўся ў дзесяць разоў.
* Даведка апісвае парасткі «на хвосціку, з асновай» (连柄带蒂), а патрабаванні збору і 2008, і 2025 года аснову хвосціка выключаюць — апісанне аблічча і правілы сыравіны тут разыходзяцца.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі:**

* **Цяньдаа Іньчжэнь ([千岛银珍](https://thetea.app/be/article/qiandao-yinzhen)):** Ігольчасты зялёны чай з адзіночных пупышак таго ж Цзяньдэ; у Баоча замест іголкі — бутон з пупышкі і ліста.
* **Цяньдаа Юй Е ([千岛玉叶](https://thetea.app/be/article/qiandao-yu-ye)):** Зялёны чай павета Чуньань на возеры Цяньдаоху.
* **Цяньцзунь Гунъя ([天尊贡芽](https://thetea.app/be/article/tianzun-gongya)):** Зялёны чай павета Тунлу, чыя гісторыя таксама абапіраецца на летапісы вобласці Яньчжоу.

**У заключэнне:**

Цзяньдэ Баоча — старажытны чай нізоўя Сіньаньцзяна: пупышка і ліст, не адрываючыся ад хвосціка, складаюцца ў бутон архідэі і ў шклянцы ўстаюць хвосцікам уніз. Створаны пры Тунчжы і адноўлены ў 1979 годзе, ён стаў агульным брэндам Цзяньдэ з трыма лінейкамі па гатунку куста, аховай з 2008 года і першай у краіне «кліматычнай маркай» для чаю. Апісанні аблічча ў крыніцах разыходзяцца, але формула ва ўсіх адна: выгнутая палоска, форма бутона, салодкі смак.