---
title: "Guānshān liánqiào chá"
url: https://thetea.app/be/article/guanshan-lianqiao-cha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Guānshān liánqiào chá (冠山连翘茶)

**Гуаньшань Ляньцяо Ча** (*Guānshān liánqiào chá*, 冠山连翘茶) — «гуаньшаньскі чай з форзіцыі», напой з маладых пупышак і лісця форзіцыі (连翘, *liánqiào*) павета Піндын (平定县) гарадской акругі Янцюань у правінцыі Шаньсі. Чайнага куста ў ім няма: гэта замяняльнік чаю (代用茶, *dàiyòng chá*) з сям’і «лекавых чаёў Шаньсі» (山西药茶). Імя Яньнянь Цяо (延年翘, *Yánnián qiào*), «форзіцыя даўгалецця», паводле падання надаў імператар; цяпер гэта і таварная марка вытворцы. Ліст апрацоўваюць па-чайнаму ў трох відах — «чырвоным», «зялёным» і «сінім» (青茶). Імя ахоўваецца як сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне з 2021 года і як прадукт з геаграфічным указаннем з 2025 года.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Замяняльнік чаю (代用茶), не чай з *Camellia sinensis*. «Чырвоны», «зялёны» і «сіні» — спосабы апрацоўкі ліста, а не класы чаю.
* **Катэгорыя:** Лекавы чай Шаньсі; прадукт з геаграфічным указаннем.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Шаньсі (山西, *Shānxī*), гарадская акруга Янцюань (阳泉, *Yángquán*), павет Піндын (平定, *Píngdìng*).
* **Зона аховы:** Пасёлкі Гуаньшань (冠山镇) і Есі (冶西镇) павета Піндын — 78 адміністрацыйных сёл і жылых кварталаў. Заяўнік — Асацыяцыя фірменных прадуктаў Піндына (平定特产协会).
* **Геаграфічныя каардынаты:** 113°28′15″–113°35′35″ у. д., 37°45′30″–38°06′30″ пн. ш.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Паданні пра Цын.** Вытворца і старонка нематэрыяльнай спадчыны пішуць, што імя 延年翘 напою даў імператар Кансі і што пры Цын ён быў данінай да двара. Версія павятовых улад Янцюаня іншая: імя даў і даніну прызначыў імператар Цяньлун. Крыніцы разыходзяцца, дакументаў пра гэта ў знойдзеных матэрыялах няма.
    * **Легенда пра даніну.** Паводле падання, якое пераказвае сайт пра традыцыйную медыцыну, даніна пры Цяньлуне склала пяцьдзясят даней у год, зборшчыкі гінулі на абрывах, і імператар, даведаўшыся пра ахвяры, даніну скасаваў.
    * **Аднаўленне.** Паводле мясцовай прэсы, тэхналогія амаль перапынілася; яе аднавіла заснаваная ў 2011 годзе кампанія з сяла Хоўгоу (后沟村) пасёлка Гуаньшань.
    * **2017.** Традыцыйная тэхналогія вырабу ўнесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Шаньсі.
    * **2020.** У сакавіку абвешчаны правінцыйны грамадскі брэнд «山西药茶»; лекавыя чаі правінцыя развівае як ключавую галіну з 2018 года.
    * **2021.** Рэгістрацыя сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў; паводле даведніка Baidu — 4 чэрвеня.
    * **2025.** Аб’ява Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 640 ад 16 ліпеня 2025 года (на сайце — 13 жніўня) прызнала напой прадуктам з геаграфічным указаннем, у партыі з 1409 найменняў.
* **Назва:** Гуаньшань (冠山) — гара і аднайменны пасёлак павета Піндын; 连翘 — форзіцыя; 茶 — чай.
* **Культурнае значэнне:** Вытворца піша, што пабудаваў ля падножжа Гуаньшаня базу распрацовак і майстэрню перадачы рамёствы, а посуд для заварвання і піцця змяніў на піндынскую 紫砂.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Расліна:** Форзіцыя (连翘, *Forsythia suspensa*) — лекавы хмызняк, у народзе 黄金条 («залатыя дубцы»). Ранняй вясной цвіце жоўтым, затым выпускае маладыя парасткі.
* **Сорт:** Патрабаванні аховы ў графе «сорт» называюць само імя прадукта; селекцыйных форм у знойдзеных крыніцах няма.
* **Дзікае і пасаджанае:** Прэса робіць упор на дзікую форзіцыю (каля 2500 му дзікіх зараснікаў пад аховай вытворцы, 2022). Але патрабаванні аховы апісваюць і вырошчванне — сяўбу, чаранкаванне, пасадку 2 × 1,5 м, абразанне галоўнага парастка на вышыні 70–80 см, угнаенне, — а ў нататцы 2025 года гаворка ўжо пра «пасадкі і дзікарослую» форзіцыю.
* **Сыравіна і збор:** Маладыя пупышкі і лісце; паводле патрабаванняў аховы — ручны збор у пачатку красавіка. Вытворца лепшым лічыць ліст, сабраны да сезону Гуюй (谷雨, каля 20 красавіка); у 2025 годзе ён называў сезонам выпрацоўкі красавік — ліпень.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Перадгор’і хрыбта Тайханшань (太行山) на ўсходзе Шаньсі.
* **Вышыня вырошчвання:** **600–1200 м** — паводле патрабаванняў аховы.
* **Глебы і рэльеф:** Глыбокія, урадлівыя, друзлыя, добра дрэнаваныя супясчаныя глебы (砂质壤土); паўцяністыя або абароненыя ад ветру сонечныя горныя і спадзістыя схілы.
* **Клімат:** У тэксце аховы не апісаны; дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Маштаб:** Паводле даведніка Baidu, на 2020 год зона аховы давала 500 га і 100 т у год; вытворца ў 2025 годзе чакаў каля 50 т за год.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Патрабаванні аховы задаюць тры схемы; першыя крокі ва ўсіх агульныя — адбор і сартаванне свежага ліста, устрэсванне (摇青, *yáoqīng*), сонечнае завяльванне ([晒青](https://thetea.app/be/article/shai-qing), *shàiqīng*), завяльванне (萎凋, *wěidiāo*).

1.  **«Чырвоны» (连翘红茶):** скручванне (揉捻, *róuniǎn*) → ферментацыя (发酵, *fājiào*) → першая сушка → «ўзняцце водару» (提香, *tíxiāng*).
2.  **«Зялёны» (连翘绿茶):** фіксацыя (杀青, *shāqīng*) → скручванне → фармоўка → сушка.
3.  **«Сіні» (连翘青茶):** дзевяціразовае прапарванне (九次蒸青) → васьміразовае скручванне → сушка.

Традыцыйны спосаб мясцовыя крыніцы называюць «дзевяць прапарванняў і дзевяць прасушак» (九蒸九晒, *jiǔ zhēng jiǔ shài*) і пішуць, што ў народзе ён перадаецца больш за сто гадоў. У 2021 годзе вытворца паставіў чатыры лініі: адну — паводле гэтага метаду, уласнай распрацоўкі, тры аўтаматычныя — з поўдня Кітая.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Апісанне ўзята з патрабаванняў аховы 2025 года; у кожнага віду яно сваё.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** «Зялёны» — цёмна-зялёны (深绿); «чырвоны» — чорны з бляскам (乌润). Для «сіняга» апісанняў няма.
* **Водар сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** «Зялёны» — натуральны і прыемны (自然芬芳). Для «чырвонага» і «сіняга» асобнага апісання водару няма.
* **Смак:** «Сіні» — свежы, мяккі і своеасаблівы (鲜醇独特), у роце свежы і духмяны (口感清新芳香), з лёгкім халадком і аняменнем (略有凉麻); «чырвоны» — поўны, з салодкім паслясмакам (醇厚，回味甘甜).
* **Колер настою:** «Зялёны» — светла-зялёны (浅绿); «чырвоны» — чырвоны і ясны (红明); «сіні» — чысты і празрысты (清亮).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** «Зялёны» — сіне-зялёны (青绿); «чырвоны» — чырвоны і бліскучы (红亮).

Цёмна-зялёны ліст, светла-зялёны настой і сіне-зялёнае дно — правіла «трох зялёных» (三绿).

**7. Хімічны Склад:**

| Паказчык | Норма аховы |
| :--- | :--- |
| Вільготнасць | не больш за 10 % |
| Попел | не больш за 4,5 г на 100 г |

Дадзеных пра дзейныя рэчывы ліста ў знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага напою няма. Слова «лекавы» ў назве галіны — рэкламнае, клінічна нічога не пацверджана.

**9. Заварванне:**

Практыка класа. Параметраў для гэтага напою ў знойдзеных крыніцах няма; ніжэй — звычайныя параметры для ліста, апрацаванага па-чайнаму.

* **«Зялёны» від:** 80–85 °C, 3 г на 150 мл, першы настой 40–60 секунд, два-тры паўторныя залівы.
* **«Чырвоны» і «сіні»:** 90–95 °C, 3 г на 150 мл, першы настой каля хвіліны, некалькі праліваў з падаўжэннем.
* **Посуд:** Гайвань або невялікі чайнік.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У шчыльнай упакоўцы, у сухім цёмным месцы, удалечыні ад пахаў; «зялёны» від — у прахалодзе і ў межах года.

**11. Цана і Падробкі:**

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання побач з імем 冠山连翘茶.
    * Правяраць, што вытворца з пасёлкаў Гуаньшань або Есі.
    * У складзе павінен быць ліст форзіцыі, а не чайны ліст.
    * Воблік павінен супадаць з відам: у «зялёнага» — «тры зялёныя», у «чырвонага» — чорны бліскучы ліст і чырвоны ясны настой.

**12. Цікавыя Факты:**

* «Сіні» від прапарваюць дзевяць разоў і скручваюць восем; лік прапарванняў супадае са старым спосабам «дзевяць прапарванняў і дзевяць прасушак».
* Легенда пра даніну заканчваецца не славай, а скасаваннем.
* У аб’яве № 640 ёсць і іншыя шаньсійскія форзіцыі — Піншунь, Цзянсянь, Цыньюань, — але без слова «чай»: там ахоўваецца само расліна.
* Паводле слоў гарадской газеты, правінцыя хоча зрабіць лекавы чай «сёмай чайнай сістэмай» Кітая.

**13. Параўнанне з іншымі «чаямі» не з чайнага куста:**

* **Мааянь Мэйча ([茅岩莓茶](https://thetea.app/be/article/maoyan-meicha)):** Хунаньскі напой з ліяны *Ampelopsis grossedentata*, таксама з аб’явы № 640.
* **Хунху Хэе Ча ([洪湖荷叶茶](https://thetea.app/be/article/honghu-heye-cha)):** Ліст лотаса з Хубэя, з той жа аб’явы.
* **Кудзін ([苦丁茶](https://thetea.app/be/article/kuding-cha)):** Горкі настой з лісця вечназялёных раслін.
* **Цзяагулань ([绞股蓝](https://thetea.app/be/article/jiaogulan)):** Гінастэма, травяністая ліяна.

**У заключэнне:**

Гуаньшань Ляньцяо Ча — не чай, а ліст форзіцыі з перадгор’яў Тайханшаня, апрацаваны па-чайнаму ў трох відах: «зялёны» з «трыма зялёнымі», «чырвоны» з ферментацыяй і «сіні», які дзевяць разоў прапарваюць. Імператарская слава трымаецца на паданнях, а дакументы сучасныя: спадчына правінцыі з 2017 года, ахова імя з 2021-га.