---
title: "Эньшы Юй Лу"
url: https://thetea.app/be/article/enshi-yulu
lang: be
updated: 2026-04-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Эньшы Юй Лу (恩施玉露, Ēnshī yùlù)

Эньшы Юй Лу (恩施玉露, Ēnshī yùlù) — адзіны захаваны ў Кітаі да нашых дзён 蒸青 (чжэньцын) — прапараны зялёны чай, выраблены метадам паравой фіксацыі. Гэты чай — жывое ўвасабленне старажытнай тэхналогіі, апісанай яшчэ Лу Юем (陆羽, Lù Yǔ) у «Чайным каноне» (《茶经》, «Chá Jīng»): «蒸之、焙之» — «прапарыць парам, высушыць на агні». Вытворчасць Эньшы Юй Лу непарыўна звязвае сучаснае чаяводства з традыцыямі эпохі Тан і з'яўляецца нацыянальнай нематэрыяльнай культурнай спадчынай Кітая.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (неферментаваны). Метад фіксацыі — паравы (蒸青, zhēngqīng), у адрозненне ад пераважнай большасці кітайскіх зялёных чаёў, дзе ўжываецца абсмажванне ў катле (炒青, chǎoqīng).
* **Катэгорыя:** Знакамітыя чаі Кітая. У 1965 годзе ўключаны ў спіс «Дзесяці вялікіх чаёў Кітая» (中国十大名茶). У 2014 годзе тэхналогія вырабу ўнесена ў Нацыянальны рэестр нематэрыяльнай культурнай спадчыны КНР. З 2007 года абаронены геаграфічным указаннем (地理标志产品保护).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хубэй (湖北, Húběi), горад Эньшы (恩施市, Ēnshī Shì), Эньшы-Туцзя-Мяоская аўтаномная акруга (恩施土家族苗族自治州, Ēnshī Tǔjiāzú Miáozú Zìzhìzhōu). Асноўныя вытворчыя раёны — воласць Бацзяо (芭蕉侗族乡, Bājiāo Dòngzú Xiāng) з цэнтрам у Хуанляньсі (黄连溪, Huángliánxī) і ўсходні прыгарад Эньшы — гара Уфэншань (五峰山, Wǔfēng Shān).
* **Геаграфічныя каардынаты:** Прыблізна 30°16′ пн. ш., 109°28′ у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**

Рэгіён Эньшы з'яўляецца адным з найстаражытных цэнтраў чаяводства ў Кітаі. Паводле гістарычных хронік, чаяводства тут існуе больш за тры тысячагоддзі — яшчэ ў эпоху Заходняга Чжоу згадваецца «паднясенне чаю пры паходзе У-вана на Шан» (武王伐纣, 巴人献茶). У трактаце «Гуанъя» (《广雅》, «Guǎng Yǎ») эпохі Траецарства паведамляецца, што ў землях паміж гарамі Ба і Цзін ужо выраблялі чайныя ляпёшкі. У эпоху Тан (618–907) мясцовы «Шычжоу фанча» (施州方茶) — квадратны прэсаваны чай з Шычжоу — шырока прадаваўся ў Цзянліне і Сянъяне.

Непасрэдны папярэднік Эньшы Юй Лу з’явіўся ў эпоху Цын, у праўленне імператара Кансі (1662–1722). Паводле «Чайнага канона Кітая» (《中国茶经》, «Zhōngguó Chá Jīng»), у воласці Бацзяо ў мястэчку Хуанляньсі нейкі чаягандляр па прозвішчы Лань (蓝/兰) збудаваў асаблівую печ для апрацоўкі чаю парай. Яго выраб — шчыльна скручаны, прамы, ярка-зялёны чай з серабрыста-белым ворсам — атрымаў назву Юй Люй (玉绿, Yùlǜ) — «Нефрытавая зеляніна». У тую ж эпоху ён увайшоў у пералік больш чым сарака знакамітых чаёў дынастыі Цын нароўні з Сі Ху Лун Цзінам, Уі Янь Ча і Хуаншань Мао Фэнам.

У 1936 годзе кіраўнік па справах чаю Хубэйскай правінцыйнай кампаніі «Міньшэн» (湖北省民生公司, Húběi Shěng Mínshēng Gōngsī) Ян Жуньчжы (杨润之, Yáng Rùnzhī) прыбыў у Эньшы і ўдасканаліў тэхналогію: замяніў ранейшае абсмажванне ў катле на паравую фіксацыю, распрацаваў метад фармоўкі ў выглядзе тонкіх іголак. Атрыманы чай адрозніваўся яркім ізумрудным колерам, серабрыста-белым ворсам і выдатным водарам. Паколькі ворс быў асабліва заўважны (格外显露, géwài xiǎnlù), чай перайменавалі з «Юй Люй» (玉绿) у «Юй Лу» (玉露) — «Нефрытавая Раса». Паводле іншай версіі, Ян Жуньчжы, будучы выхадцам з Хунані, з-за моўнага адрознення вымаўляў «люй» (绿) як «лу» (露), і гэтае вымаўленне замацавалася.

З 1945 года Эньшы Юй Лу пачаў экспартавацца ў Японію. У 1973 годзе чай быў прадстаўлены на Гуанчжоўскім кірмашы і прададзены за мяжу. У 1995 годзе знакаміты японскі чайны майстар, прафесар Універсітэта Кагавы Сімідзу Ясуа (清水康夫) наведаў Эньшы і пакінуў надпіс «恩施玉露、温古知新» — «Эньшы Юй Лу — спазнанне новага праз вывучэнне старога», выказаўшы такім чынам павагу да месца, якое ён лічыў прарадзімай японскай гёкуро (玉露, gyokuro).

Да 1980-х гадоў вытворчасць прыйшла ў заняпад, і тэхналогія была практычна страчана. Адраджэнне пачалося ў 2005 годзе, калі кампанія «Жуньбан» (润邦, Rùnbāng) аднавіла ручную вытворчасць і распрацавала аўтаматызаваную лінію. У 2007 годзе чай атрымаў статус прадукту з абароненым геаграфічным указаннем. У 2014 годзе тэхналогія вырабу была ўключана ў Нацыянальны рэестр нематэрыяльнай культурнай спадчыны КНР, а ў 2016 годзе чайная культурная сістэма Эньшы Юй Лу ўвайшла ў папярэдні спіс Глабальна значнай сельскагаспадарчай спадчыны (GIAHS).

У красавіку 2018 года Эньшы Юй Лу быў абраны ў якасці чаю для дзяржаўнай цырымоніі «Чаяванне на Усходнім возеры» (东湖茶叙, Dōnghú Cháxù) ва Ухані, што прынесла яму агульнанацыянальную і сусветную вядомасць.

* **Назва:**

    * «Эньшы» (恩施) — назва горада і акругі, дзе вырабляецца чай.
    * «Юй» (玉) — нефрыт, сімвал чысціні, высакароднасці і каштоўнасці ў кітайскай культуры. Адлюстроўвае ізумрудны колер сухога ліста.
    * «Лу» (露) — раса. Указвае на свежасць, празрыстасць настою, а таксама на серабрысты ворс, які пакрывае чаінкі падобна да кропелек ранішняй расы.

* **Культурнае значэнне:** Эньшы Юй Лу займае ўнікальнае месца ў гісторыі кітайскага чаяводства як адзіны захаваны прадстаўнік старажытнай традыцыі чжэньцын (蒸青) — паравой апрацоўкі зялёнага чаю. Менавіта гэтая тэхналогія была запазычана Японіяй у эпоху Тан і лягла ў аснову вытворчасці сенчы і гёкуро. Эньшы Юй Лу — своеасаблівая «жывая акамянеласць» (活化石, huó huàshí) кітайскага чжэньцын (蒸青) чаю, мост паміж старажытным чайным мастацтвам і сучаснасцю. Яму прысвоены тытул «Першы гістарычны чай правінцыі Хубэй» (湖北第一历史名茶, 2008). Майстар-захавальнік традыцыі — Ян Шэнвэй (杨胜伟, Yáng Shèngwěi), прызнаны нацыянальным спадчыннікам нематэрыяльнай культурнай спадчыны.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Асноўным традыцыйным сортам з'яўляецца мясцовы групавы культывар **Тай Цзы Ча** (苔子茶, Tái zǐ chá), які адносіцца да *Camellia sinensis* var. *sinensis*. Гэта куставая разнавіднасць з дробнымі і сярэднімі лістамі, добра адаптаваная да ўмоў горнага рэгіёна Эньшы, якая адрозніваецца высокім утрыманнем амінакіслот і ўстойлівасцю да холаду. З канца 1990-х гадоў актыўна ўкараняюцца і бясполыя (вегетатыўна размнажальныя) сарты, такія як Элунцзін (鄂龙井), Э Ча 1 хао (鄂茶1号), Фудзін Да Бай (福鼎大白) і іншыя, аднак стандарт прадпісвае выкарыстанне сартоў, прыдатных для вытворчасці Эньшы Юй Лу і якія растуць у межах аўтаномнай акругі.
* **Збор:** Вясновы збор — з сярэдзіны сакавіка да перыяду Гуюй (谷雨, Gǔyǔ, «Хлебныя дажджы», каля 20 красавіка). Перыяд актыўнага збору складае каля 30 дзён. Збор вядзецца ў яснае надвор'е.
* **Стандарт збору:** Для вышэйшых сартоў — адна пупышка і адзін ліст (一芽一叶, yī yá yī yè), для стандартных — адна пупышка і два лісты, якія пачалі раскрывацца (一芽二叶初展, yī yá èr yè chū zhǎn). Патрабуецца аднастайнасць па памеры і ступені спеласці: вузлы кароткія, лісты шчыльна размешчаны, пупышка даўжэйшая за ліст, колер лістоў насычана-зялёны.
* **Патрабаванні да сыравіны:** Лісты павінны быць цэлымі, далікатнымі, свежымі. Выключаюцца пашкоджаныя, вялыя або неаднастайныя па памеры парасткі.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Эньшы размешчаны ў глыбіні горнага масіву Уліншань (武陵山, Wǔlíng Shān), на ўсходнім працягу Юньнань-Гуйчжоўскага нагор'я. Уздоўж 30-й паралелі паўночнай шыраты — рэгіёна, вядомага ўнікальнай біяразнастайнасцю. Эньшы носіць неафіцыйнае званне «Сусветнай сталіцы селену» (世界硒都, Shìjiè Xī Dū) дзякуючы выключна высокаму ўтрыманню селену ў мясцовых глебах.
* **Вышыня вырошчвання:** Асноўныя плантацыі размешчаны на вышыні 600–1200 м над узроўнем мора; сярэдняя вышыня — каля 600 м.
* **Глебы:** Пераважна пясчаныя суглінкі і жоўта-бурыя глебы (黄棕壤, huáng zōng rǎng). Глыбокі ўрадлівы слой, багаты арганікай, pH 4,5–6,5. Унікальная асаблівасць — высокае ўтрыманне селену, што абумоўлівае назапашванне гэтага мікраэлемента ў чайным лісце.
* **Клімат:** Субтрапічны мусонны горны вільготны клімат. Мяккая зіма (сярэдняя тэмпература студзеня не ніжэй за +5°C), неспякотнае лета (сярэдняя тэмпература ліпеня крыху вышэй за +27°C). Сярэднегадавая тэмпература вышэй за +16°C. Гадавая колькасць ападкаў — каля 1400 мм. Адносная вільготнасць паветра высокая. Сонечных гадзін — больш за 1200 у год. Безмарозны перыяд — каля 276 дзён. Актыўная тэмпература (≥10°C) у суме не менш за 5000°C. Характэрны частыя туманы, асабліва раніцай і вечарам, што стварае натуральнае зацяненне.
* **Асаблівасці:** Цёплы вільготны клімат з багаццем туманаў і рассеяным святлом спрыяе назапашванню амінакіслот, хларафілу і іншых азотазмяшчальных злучэнняў у лісце, што вызначае яркі зялёны колер, свежы водар і саладкавы смак Эньшы Юй Лу.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Эньшы Юй Лу — 蒸青针形绿茶 (чжэньцын чжэньсін люйча), гэта значыць зялёны чай ігольчатай формы з паравой фіксацыяй. Яго тэхналогія спалучае старажытны метад прапарвання, успадкаваны ад эпохі Тан, з унікальнымі прыёмамі ручной фармоўкі, выпрацаванымі ў XVIII–XX стагоддзях. Традыцыйныя майстры валодаюць дзевяццю базавымі рухамі: «蒸、扇、抖、铲、整、搂、端、搓、扎» (чжэн, шань, доу, чань, чжэн, лоу, дуань, цуо, чжа) — «прапарваць, абмахваць, страсаць, зграбаць, выраўноўваць, зграбаць, падтрымліваць, скручваць, ушчыльняць».

* **Збор (采摘, cǎi zhāi):** Ручны збор у ранішнія гадзіны пры ясным надвор'і. Для вышэйшых сартоў — адна пупышка з адным лістом, аднастайныя па памеры.

* **Раскладванне (摊放, tān fàng):** Свежасабранае сыравіну раскладваюць тонкім слоем у прахалодным памяшканні для кароткачасовага падвяльвання, выдалення лішняй вільгаці з паверхні ліста.

* **Прапарванне / Паравая фіксацыя (蒸青, zhēngqīng):** Ключавы і ўнікальны этап. Лісты апрацоўваюцца гарачай парай пры тэмпературы каля 100–105°C на працягу 40–50 секунд. Пара інактывуе акісляльныя ферменты (поліфенолаксідазу), спыняючы акісленне. У адрозненне ад абсмажвання ў катле (杀青, shāqīng), прапарванне максімальна захоўвае хларафіл, амінакіслоты і вітаміны, забяспечваючы характэрныя «тры зеляніны» (三绿, sān lǜ): зялёны сухі ліст, зялёны настой, зялёнае чайнае дно.

* **Абмахванне і астуджэнне (扇凉, shān liáng):** Неадкладна пасля прапарвання лісты хутка астуджаюць патокам паветра (веерам або вентылятарам), каб выдаліць павярхоўную вільгаць і прадухіліць перагрэў.

* **Першая пражарка — «Чань тоу мао хо» (铲头毛火, chǎn tóu máo huǒ):** Лісты змяшчаюць на спецыяльную нагрэтую печ-жароўню (焙炉, bèi lú) і зграбаючымі рухамі далоняў падсушваюць пры ўмеранай тэмпературы, зніжаючы вільготнасць прыкладна да 55–60%.

* **Скручванне (揉捻, róuniǎn):** Падсушаныя лісты скручваюць, надаючы ім першапачатковую форму і разбураючы клеткавую структуру для вызвалення соку. Скручванне павінна быць беражлівым, каб не пашкодзіць далікатныя лісты.

* **Другая пражарка — «Чань эр мао хо» (铲二毛火, chǎn èr máo huǒ):** Паўторнае падсушванне на жароўні пры тэмпературы каля 80°C, далейшае зніжэнне вільготнасці прыкладна да 30–35%.

* **Фармоўка і паліроўка — «Чжэнсін шангуан» (整形上光, zhěngxíng shàngguāng):** Самы адказны і працаёмкі этап, які доўжыцца каля 80 хвілін. Ён дзеліцца на два падэтапы:

    * *Свабоднае скручванне (悬手搓条, xuánshǒu cuō tiáo):* Майстар бярэ порцыю чаю (0,8–1,0 кг), трымае на вісу паміж далонямі і бесперапынна скочвае ў адным кірунку — правая рука наперад, левая назад — пры тэмпературы жароўні 70–80°C. Чаінкі паступова выцягваюцца ў тонкія прамыя ніткі. Рухі майстроў, якія стаяць парамі ля жароўні, нагадваюць прыёмы тайцзі — «воблачныя рукі» (云手, yúnshǒu).
    * *Паліроўка на жароўні (炉盘搓茶):* Калі чаінкі набываюць выцягнутую форму і захоўваюць каля 30% вільгаці, пераходзяць да чатырох фінальных прыёмаў: **搂 (лоу)** — збіраць, **搓 (цуо)** — скручваць, **端 (дуань)** — падтрымліваць, **扎 (чжа)** — ушчыльняць. Гэтыя рухі нагадваюць прыёмы тайцзі «Зваротнае змотванне ніткі» (倒卷肱, dào juǎn gōng) і «Дзікі конь расчэсвае грыву» (野马分鬃, yěmǎ fēn zōng). У выніку чаінкі набываюць выгляд тонкіх, прамых, бліскучых іголак, падобных да сасновых іголак.

* **Сушка / Пракальванне (烘焙, hōngbèi):** Фінальная сушка пры паніжанай тэмпературы для выдалення рэшткавай вільгаці да стандартных 4–6%.

* **Адбор (拣选, jiǎnxuǎn):** Ручная сартаванне — выдаленне ламаных, нестандартных чаінак, забеспячэнне аднастайнасці гатовага прадукту.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Тонкія, прамыя, шчыльна скручаныя іголкі даўжынёй каля 1,5–2 см, якія нагадваюць сасновыя іглінкі. Паверхня гладкая, з глянцавым бляскам. Колер — насычаны ізумрудна-зялёны з выразным серабрыста-белым ворсам (白毫, báiháo), які пакрывае чаінкі падобна да інею.
* **Водар сухога ліста:** Свежы, чысты, з выражанымі тонамі вясновай зеляніны, лёгкімі кветкавымі адценнямі і характэрнай для чжэньцын (蒸青) чаёў нотай марскіх водарасцяў (海苔香, hǎitái xiāng).
* **Водар настою:** Чысты, свежы, высокі і стойкі (清香持久, qīngxiāng chíjiǔ). Пераважаюць ноты вясновай травы, свежаскошанага лугу з лёгкай саладосцю і ледзь улоўным адценнем норы.
* **Смак:** Яркі, асвяжальны, з выражанай саладосцю (甘醇, gānchún) і нотай умамі (鲜, xiān). Цела — сярэдняе, мяккае, абвалакальнае. Паслясмак — чысты, працяглы, з мінеральнымі і саладкавымі адценнямі (回甘, huígān). Горкасць і глейкасць практычна адсутнічаюць.
* **Колер настою:** Празрысты, яркі, далікатна-зялёны або светла-ізумрудны (嫩绿明亮, nènlǜ míngliàng), які нагадвае вадкі нефрыт.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатныя, цэлыя, пругкія лісты і пупышкі ярка-зялёнага колеру (嫩匀明亮, nèn yún míngliàng), з характэрнай «трэцяй зеляніной» — зялёным ліставым дном. Пры заварванні ў шкляным стакане чаінкі спачатку элегантна «танцуюць» у тоўшчы вады, затым плаўна апускаюцца на дно, раскрываючыся падобна да жывых парасткаў.

Ключавая арганалептычная характарыстыка Эньшы Юй Лу выражаецца формулай **«三绿一鲜»** (sān lǜ yī xiān) — «тры зеляніны, адна свежасць»: зялёны сухі ліст, зялёны настой, зялёнае чайнае дно і свежы, жывы смак.

**7. Хімічны Састаў:**

* **Поліфенолы (катэхіны):** Высокае ўтрыманне, пераважна эпігалакатэхін галат (EGCG) — магутны антыаксідант. Паравая фіксацыя захоўвае катэхіны ў значна большай ступені, чым абсмажванне.
* **Амінакіслоты:** Значнае ўтрыманне L-тэаніну (L-茶氨酸), які забяспечвае саладкавы смак, ноту умамі і мяккі рэлаксуючы эфект. Туманны горны клімат і частковае натуральнае зацяненне спрыяюць павышанаму назапашванню амінакіслот.
* **Алкалоіды:** Кафеін (咖啡因, kāfēiyīn) — умеранае ўтрыманне, якое забяспечвае мяккі танізуючы эфект, змякчаны прысутнасцю L-тэаніну. Таксама прысутнічаюць тэабрамін і тэафілін.
* **Селен (硒, xī):** Унікальная асаблівасць Эньшы Юй Лу. Утрыманне селену ў сухім чаі — каля 3,47 мг/кг (паводле даных Кітайскага навукова-даследчага інстытута чаю пры Акадэміі сельскагаспадарчых навук). У настоі — 0,01–0,52 мг/кг, што адпавядае стандарту «фусеча» (富硒茶, «чай, узбагачаны селенам»): 0,3–5,0 ppm. Утрыманне селену ў свежым лісце — 0,03–4,1 мг/кг.
* **Хларафіл:** Высокае ўтрыманне дзякуючы паравой фіксацыі, якая захоўвае яго ў значна большай ступені, чым абсмажванне, забяспечваючы яркі зялёны колер чаю і настою.
* **Вітаміны:** Багаты вітамінамі C, E, B₁, B₂, каратынам. Вітамін C захоўваецца асабліва добра пры паравой апрацоўцы.
* **Мінералы:** Акрамя селену, змяшчае цынк, марганец, калій, фтор, магній.
* **Эфірныя маслы:** Адказяюць за свежы, чысты водар. Паравая фіксацыя захоўвае больш «зялёны», травяніста-водараслевы араматычны профіль у параўнанні з абсмажанымі зялёнымі чаямі.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

* **Антыаксідантная абарона:** Высокае ўтрыманне катэхінаў (асабліва EGCG) і селену забяспечвае магутную абарону клетак ад акісляльнага стрэсу і свабодных радыкалаў.
* **Умацаванне імунітэту:** Селен — ключавы мікраэлемент для нармальнага функцыянавання імуннай сістэмы. Рэгулярнае ўжыванне Эньшы Юй Лу спрыяе папаўненню яго запасаў у арганізме.
* **Паляпшэнне кагнітыўных функцый:** Сінэргетычнае дзеянне L-тэаніну і кафеіну павышае канцэнтрацыю ўвагі, паляпшае яснасць мыслення, пры гэтым не выклікаючы празмернага ўзбуджэння — тэанін змякчае стымулюючы эфект кафеіну.
* **Падтрымка сардэчна-сасудзістай сістэмы:** Поліфенолы зялёнага чаю спрыяюць паляпшэнню эластычнасці сасудаў і нармалізацыі ліпіднага абмену.
* **Дэтаксікацыя і метабалізм:** Спрыяе вывядзенню таксінаў, падтрымлівае нармальны абмен рэчываў.
* **Дабратворны ўплыў на страваванне:** Умеранае ўжыванне пасля ежы спрыяе страваванню.
* **Абарона ад ультрафіялету:** Катэхіны і вітамін C спрыяюць абароне скуры ад шкоднага ўздзеяння UV-выпраменьвання.
* **Рэлаксацыя:** L-тэанін стымулюе выпрацоўку альфа-хваль у галаўным мозгу, спрыяючы спакойнаму, засяроджанаму стану.

**9. Заварванне:**

* **Тэмпература вады:** 80–85°C. Занадта гарачая вада можа «абпаліць» далікатныя лісты і надаць настою горыч.
* **Колькасць чаю:** 3–5 г на 150–200 мл вады.
* **Посуда:** Шкляны стакан або колба (лепшы выбар — дазваляюць назіраць «танец чаінак»), гайвань (盖碗, gàiwǎn) з фарфору, фарфоравы чайнік. Не рэкамендуецца выкарыстоўваць гліняны посуд (ісінскія чайнікі), бо яны паглынаюць тонкі водар чжэньцын (蒸青) чаю.
* **Працэс:**
    1. Прагрэйце посуд кіпенем, зліце ваду.
    2. Засыпце сухі чай.
    3. Прамыванне не патрабуецца — Эньшы Юй Лу дастаткова далікатны і чысты, а першы праліў ужо змяшчае каштоўныя рэчывы.
    4. Заліце вадой тэмпературай 80–85°C мяккай кругавой струменню. Пры заварванні ў шклянцы можна выкарыстоўваць метад «сярэдняй заліўкі» (中投法, zhōng tóu fǎ): спачатку наліць вады на траціну, засыпаць чай, пачакаць 30 секунд, затым даліць.
    5. Першы праліў — настойванне 45–60 секунд.
    6. Наступныя пралівы — павялічваць час на 15–20 секунд.
    7. Чай вытрымлівае 3–5 якасных праліваў.

**10. Захоўванне:**

Эньшы Юй Лу, як чжэньцын (蒸青) зялёны чай, асабліва адчувальны да ўздзеяння вонкавых фактараў — святла, вільгаці, цяпла і старонніх пахаў. Ворагі чаю: высокая тэмпература (паскарэнне акіслення), вільгаць (правакуе цвіль), святло (разбурае хларафіл і катэхіны), кісларод і староннія пахі (чай актыўна ўбірае водары). Рэкамендуецца захоўваць у герметычнай, непразрыстай тары (вакуумныя фальгаваныя пакеты, бляшаныя банкі) у халадзільніку пры тэмпературы 0–5°C. Пры надзейнай герметызацыі тэрмін захоўвання — да 12–18 месяцаў. Пры пакаёвай тэмпературы — ужыць на працягу 2–3 месяцаў.

**11. Цана і Падробкі:**

Кошт Эньшы Юй Лу залежыць ад мноства фактараў: часу збору (да Цынмін — найбольш каштоўны, далей — да Гуюй), грейда, рэпутацыі вытворцы, тыпу апрацоўкі (ручны або машынны). Высакаякасны ранневеснавы ручны Эньшы Юй Лу можа каштаваць ад 1000 да 5000 юаняў за 500 г (унутрыкітайскія цэны). Машынная вытворчасць істотна зніжае кошт. На міжнародным рынку раздробны кошт якаснага Эньшы Юй Лу — ад 30 да 80 USD за 100 г. Брэнд «Эньшы Юй Лу» ацэньваецца ў 18,07 млрд юаняў (2018).

* **Як пазбегнуць падробак:**

    * Купляйце ў правераных, спецыялізаваных прадаўцоў, якія маюць права выкарыстання геаграфічнага ўказання «恩施玉露».
    * Ацэньвайце знешні выгляд: сапраўдны Эньшы Юй Лу — гэта тонкія, роўныя, бліскучыя іголкі саснова-зялёнага колеру з прыкметным белым ворсам. Няроўныя, цьмяныя, неаднастайныя чаінкі — прыкмета падробкі.
    * Правярайце водар: характэрны свежы, чысты водар з нотай марскіх водарасцяў. Адсутнасць «зялёнай» свежасці або наяўнасць згоркнутых, затхлых нот сведчыць пра нізкую якасць.
    * Правярайце настой: павінен быць празрыстым, яркага далікатна-зялёнага колеру з выражанай саладосцю і свежасцю. Мутны, жоўты настой або горкі смак — прыкметы падробкі або старога чаю.
    * Занадта нізкая цана — падстава для падазрэнняў: сапраўдны Эньшы Юй Лу не можа каштаваць танна.

**12. Цікавыя Факты:**

* Эньшы Юй Лу — адзіны ў Кітаі зялёны чай, які да гэтага часу захоўвае старажытную тэхналогію паравой фіксацыі (蒸青), якая дамінавала ў эпохі Тан і Сун, але была выцеснена абсмажваннем у катле пасля рэформаў Чжу Юаньчжана ў эпоху Мін. Японскія сенча і гёкуро — прамыя спадчыннікі той жа тэхналогіі.
* Рэгіён Эньшы валодае найбагацейшымі запасамі селену ў свеце, за што атрымаў статус «Сусветнай сталіцы селену» (世界硒都). Гэта робіць Эньшы Юй Лу адзіным буйным знакамітым чаем Кітая, які натуральным чынам з'яўляецца «фусе» (富硒) — узбагачаным селенам.
* Рухі майстроў пры фармоўцы чаю настолькі плаўныя і рытмічныя, што іх параўноўваюць з прыёмамі тайцзіцюань: «воблачныя рукі» (云手), «зваротнае змотванне ніткі» (倒卷肱), «дзікі конь расчэсвае грыву» (野马分鬃).
* У 2018 годзе Эньшы Юй Лу разам з чаем Лічуань Хун ([利川红](https://thetea.app/be/article/lichuan-hong), Lìchuān Hóng) былі абраныя як «一红一绿» — «адзін чырвоны, адна зялёная» — для дзяржаўнага чаявання на Усходнім возеры ва Ухані, пасля чаго абодва чаі сталі сімваламі правінцыі Хубэй.
* Японскі прафесар Сімідзу Ясуа, наведаўшы Эньшы ў 1995 годзе, назваў рэгіён прарадзімай японскай чайнай традыцыі чжэньцын (蒸青) і пакінуў надпіс «恩施玉露、温古知新» — «Эньшы Юй Лу — спазнанне новага праз вывучэнне старога».

**13. Параўнанне з іншымі зялёнымі чаямі:**

* **Сенча (煎茶, Sencha), Японія:** Найбліжэйшы «сваяк» па тэхналогіі — таксама чжэньцын (蒸青) зялёны чай. Аднак японская сенча, як правіла, праходзіць больш глыбокае прапарванне (фукамушы), мае плоскую або злёгку скручаную форму і больш выражаны смак умамі. Эньшы Юй Лу валодае характэрнай ігольчатай формай, больш далікатным водарам і мінеральным паслясмакам, абумоўленым селенам.
* **Гёкуро (玉露, Gyokuro), Японія:** Нягледзячы на супадзенне іерогліфаў «玉露» у назве, тэхналогіі істотна адрозніваюцца. Гёкуро праходзіць працяглае зацяненне (20+ дзён), што радыкальна мяняе яго хімічны склад (рэзка ўзрастае тэанін, зніжаюцца катэхіны). Эньшы Юй Лу не зацяняецца наўмысна — яго мяккасць абумоўлена натуральным горным туманам.
* **Сі Ху Лун Цзін ([西湖龙井](https://thetea.app/be/article/xihu-longjing), Xīhú Lóngjǐng):** Лун Цзін — 炒青 чай (фіксацыя абсмажваннем), мае плоскую форму, арэхавы водар і выражаны каштанавы саладкавы смак. Эньшы Юй Лу адрозніваецца ігольчатай формай, травяніста-водараслевым водарам і больш свежым, «зялёным» смакавым профілем.
* **Хуаншань Мао Фэн ([黄山毛峰](https://thetea.app/be/article/huangshan-mao-feng), Huángshān Máo Fēng):** Таксама далікатны вясновы зялёны чай з горнага рэгіёна, але — 烘青 (фіксацыя прагрэвам), з больш кветкавым і архідэйным водарам. Эньшы Юй Лу валодае больш «марскім», свежым характарам.
* **Эньшы Юй Лу (恩施玉露) супраць в'етнамскіх чжэньцын (蒸青) чаёў:** В'етнам таксама вырабляе чжэньцын (蒸青) зялёныя чаі, аднак яны, як правіла, маюць менш выражанае фармаванне, менш яркі ворс і не валодаюць унікальным селенавым профілем.

**У заключэнне:**

Эньшы Юй Лу — гэта не проста зялёны чай, а жывы мост паміж найстаражытнейшай чайнай традыцыяй і сучаснасцю. Яго прыгожыя ізумрудныя іголкі, народжаныя рукамі майстроў, чые рухі неадрозныя ад прыёмаў тайцзіцюань, захоўваюць у сабе тэхналогію, якой больш за тысячу гадоў. Свежы, чысты смак з нотай умамі і мінеральным паслясмакам, яркі нефрытавы настой і ўнікальнае багацце селенам робяць Эньшы Юй Лу чаем сапраўды выключным — адначасова гістарычным помнікам і жывым, бадзёрым напоем. Гэты чай падарыць асалоду тым, хто шануе чысціню смаку, прыгажосць чайнага ліста і дотык да сапраўднай гісторыі — і тым, хто шукае ў кубку чаю карысць для здароўя.