---
title: "Dǐxū chá"
url: https://thetea.app/be/article/dixu-cha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Dǐxū chá (底圩茶)

**Дысюй Ча** (*Dǐxū chá*, 底圩茶) — зялёны чай павета Гуаннань (广南县) Вэньшань-Чжуан-Мяоскай аўтаномнай акругі правінцыі Юньнань. Гэтым жа імем называюць мясцовы насенны сорт чайнага куста, з якога чай робяць: апушаную форму, якую апісанне геаграфічнага ўказання адносіць да разнавіднасці 白毛茶 (*báimáo chá*). Імя дала воласць Дысюй (底圩乡) на поўначы павета, дзе чай пачалі рабіць раней за ўсё. З 2016 года «底圩茶» — прадукт з сельскагаспадарчым геаграфічным указаннем.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*): апісанне якасці ў рэестры ўказанняў дадзена для зялёнага чаю. Сам сорт, паводле апісання ўказання, падыходзіць для зялёнага, жоўтага, белага, чырвонага і прасаванага чаю, але чырвоны, белы і бамбукавы чай Дысюя — іншыя прадукты.
* **Катэгорыя:** Юньнаньскі зялёны чай з мясцовага апушáнага сорту; сельскагаспадарчае геаграфічнае ўказанне (2016).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Юньнань (云南, *Yúnnán*), Вэньшань-Чжуан-Мяоская аўтаномная акруга (文山, *Wénshān*), павет Гуаннань (广南, *Guǎngnán*), воласць Дысюй.
* **Зона аховы:** Паводле апісання ўказання — 18 валасцей і пасёлкаў павета: Дысюй, Бамэй, Ляньчэн, Чжэту, Чжэтай, Чжулінь, Цзюмо, Янлюцзін, Дунбао, Бабао, Баньбань, Наньпін, Хэйчжыгуо, Шугуан, Чжуцзэ, Чжуаньцзяо, Наса і Учжу, а таксама дзяржаўныя гаспадаркі Шышань і Таншань.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Зона — 104°25′–105°39′ у. д. і 23°23′–24°33′ пн. ш.; воласць Дысюй — каля 24,3° пн. ш. і 104,9° у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **1825.** Паводле пераказу «Хронікі вобласці Гуаннань» (《广南府志》), каля вёскі Дысюй, больш як за 40 лі ад гор Цзюлуншань, расце чай «цудоўнага смаку» (其地产茶味绝美).
    * **Узрост традыцыі.** Ацэнкі разыходзяцца: даведнік са спасылкай на «Хроніку павета Гуаннань» (《广南县志》) кажа пра трыста з лішнім гадоў вырошчвання, даведнік рэестра ўказанняў — пра дзвесце з лішнім.
    * **Гады Тунчжы.** Паводле падання ў публікацыі «映象文山», чай Дысюя спачатку выходзіў горкім і даўкім, і ў гэтую эпоху мясцовы жыхар Ян Цзічунь (杨吉春) пасля доследаў прыдумаў «чай у бамбуку».
    * **1982.** Паводле даведніка, Чайны інстытут Юньнаньскага сельскагаспадарчага інстытута пасля абследавання прызнаў «дысюй ча» адным з лепшых сартоў правінцыі.
    * **1983.** Бамбукавы чай з Дысюя ўвайшоў у дзясятку лепшых чаёў Юньнані на правінцыйнай нарадзе па ацэнцы чаю.
    * **1986.** Паводле даведніка, мясцовая чайная фабрыка пачала выпускаць і чырвоны чай.
    * **2012–2015.** Паводле галіновай публікацыі, заяўку рыхтавала чайная тэхнічная станцыя павета: узоры пайшлі на экспертызу ў 2012 годзе, выязная праверка і дэгустацыйная ацэнка прайшлі ў маі 2015-га, адабрэнне прыйшло ў кастрычніку 2015-га.
    * **2016.** Абвяшчэннем Міністэрства сельскай гаспадаркі № 2384 ад 31 сакавіка 2016 года «底圩茶» унесены ў рэестр сельскагаспадарчых геаграфічных указанняў; рэгістрацыйны нумар — AGI01871.
* **Назва:** «Дысюй» (底圩) — імя воласці і вёскі. Паводле публікацыі «映象文山», знак 圩 мясцовыя жыхары чытаюць як *hēi*; у рэестры імя запісана паводле стандартнага чытання.
* **Культурнае значэнне:** Вакол бамбукавага чаю, які тут завуць 姑娘茶 (*gūniang chá*), «чай дзяўчат», склаліся паданне і мясцовы абрад заварвання (раздзел 9).

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Насенны сорт-папуляцыя 底圩茶 (有性群体品种). Даведнік рэестра адносіць яго да разнавіднасці 白毛茶 роду камелія. Радзімай сорту называюць хрыбет Цзюлуншань (九龙山), дзе пачынаюцца рэкі Тоньян (驮娘江) і Сіян.
* **Выгляд куста:** Паводле апісання ўказання — невялікае дрэва з паўраскідзістай кронай; маладыя парасткі моцна апушаныя; ліст буйны, цёмна-зялёны, з грудчатай паверхняй, апушáным ніжнім бокам і слабахвалістым краем. Парасткі доўга застаюцца далікатнымі (持嫩性强).
* **Патрабаванні да сыравіны:** Паводле апісання ўказання, свежы ліст бяруць з кустоў гэтага сорту.
* **Збор:** Паводле апісання ўказання, збіраюць вясной, летам і восенню, па адной-дзвюх хвалях за сезон, у асноўным уручную; у дажджлівую цёплую восень магчымы і зімовы збор да сярэдзіны снежня. Стандарты свежага ліста — адзіночная пупышка, пупышка з адным, двума або трыма лістамі, адзіночны ліст або раскрыты парастак (对夹叶) той жа далікатнасці.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Воласць Дысюй:** Поўнач павета; вышыня — ад 698 да 1915 м, паводле даведачных дадзеных аб воласці. Паводле Юньнаньскага партала (2020), у воласці больш за тысячу му старых і дзікіх чайных дрэў.
* **Зона ўказання:** Пераход ад паўднёваюньнаньскага плато да нізкіх узгоркаў захаду Гуансі. Вышыня — 450–1800 м, большасць садоў на 800–1500 м, на схілах крутасцю 15–35°.
* **Глебы:** Жоўта-чырвоныя і чырвоныя супескі на сланцах і пясчаністых сланцах, pH 4,5–6,5, таўшчыня слоя больш за метр.
* **Рэкі:** Басейны Чжуцзяна і Хунхэ.
* **Клімат:** Сярэднесубтрапічны высакагорны мусонны; зімой і вясной шмат туманных дзён. Па зоне — 17,9 °C у сярэднім за год, 1224 мм ападкаў, вільготнасць 78 %, 1561 гадзіна сонца, 306 бязмарозных дзён.
* **Плошчы:** Паводле даведніка, на канец 2017 года ў воласці было 168 тыс. му пладаносных садоў, прадукцыя — на 178 млн юаняў. Паводле Юньнаньскага партала (2020), тыя ж 168 тыс. му — 38 % садоў павета; у 2019 годзе — 3750 т чаю на 180 млн юаняў.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Паводле апісання ўказання, зялёны чай робяць так: свежы ліст → раскладванне (摊放, *tānfàng*) → фіксацыя (杀青, *shāqīng*) → астыванне → паўторнае астыванне → правейванне (风选, *fēngxuǎn*) → скручванне (揉捻, *róuniǎn*) → сушка (烘干, *hōnggān*) → пакаванне. Сарты названы так: асаблівы (特级), першы (一级), другі (二级) і «масавы чай» (大众茶), хоць у тэксце сказана «тры сарты». Тэмператур і працягласцей у знойдзеных крыніцах няма.

**Пасадка.** Па даўніне саджалі насеннем проста па схіле, 300–500 раслін на му; цяпер — на тэрасах, 800–1000 раслін на му, насеннем або чаранкамі, з мэтай перайсці на чаранкі адабраных раслін: пры сяўбе насеннем выходзіць шмат непажаданых форм.

**Бамбукавы чай.** Роднасны прадукт, а не «дысюй ча» паводле ўказання. Паводле публікацыі «映象文山», калена бамбуку 金竹 набіваюць веснавым чаем, ставяць у параварку над варыстай клейкай рысам і павольна сушаць на вугалях — адсюль «тры водары»: чаю, бамбуку і рысу. «Чай дзяўчат», паводле яе, аднаго кораня з 底圩茶, але робіцца крыху інакш.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Апісанне зялёнага чаю паводле даведніка рэестра ўказанняў:

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Шчыльна скручаны і стройны, зялёны, з прыкметнымі варсінкамі; зялёнага і белага пароўну, але белае пераважае (外形紧结清秀，干茶色绿显毫，绿白相间以白为主).
* **Водар сухога ліста:** Прыемны водар варсінак (毫香宜人).
* **Водар настою:** Высокі (香高).
* **Смак:** Мяккі і саладкаваты (味醇甘).
* **Колер настою:** Жоўта-зялёны, яркі (汤色黄绿明亮).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатнае і роўнае (叶底嫩匀).

У бамбукавага «чаю дзяўчат», паводле публікацыі «映象文山», настой залаціста-жоўты і яркі (茶汤金黄明亮).

**7. Хімічны Склад:**

Паказчыкі сырога чаю (毛茶) паводле апісання ўказання:

| Паказчык | Патрабаванне |
| :--- | :--- |
| Чайныя поліфенолы | не менш за 22 % |
| Водарастваральныя экстрактыўныя рэчывы | не менш за 30 % |
| Кафеін | не менш за 2,2 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 3,9 % |
| Вільготнасць | не больш за 7 % |

Гэта ніжнія парогі, а не вынікі аналізу канкрэтнай партыі.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляная шклянка або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Два-тры паўторныя залівы.

Для «чаю дзяўчат» публікацыя «映象文山» апісвае мясцовы абрад з васьмі дзеянняў: раскалоць бамбук, дастаць чай, засыпаць яго, прамыць, апаласнуць кубкі, заліць вадой, зліць настой і піць. Параметраў вады і часу для яго ў знойдзеных крыніцах няма.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычным пакаванні, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

**11. Цана і Падробкі:**

Дадзеных аб рознічных цэнах у знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць знак сельскагаспадарчага геаграфічнага ўказання і павет Гуаннань як месца вытворчасці.
    * Памятаць, што паводле ўказання гэта зялёны чай: чырвоны, белы і бамбукавы чай той жа мясцовасці — іншыя прадукты.
    * Арыенцір вобліку — шчыльны стройны ліст з багаццем белых варсінак і жоўта-зялёны празрысты настой.

**12. Цікавыя Факты:**

* Адно імя носяць сорт куста, воласць і чай.
* Чай старэйшы за знак: запісы 1825 года аб «чаі цудоўнага смаку» амаль на дзвесце гадоў папярэднічаюць указанню 2016 года.
* У 1983 годзе ў дзясятку лепшых чаёў Юньнані ўвайшоў не зялёны, а бамбукавы чай Дысюя — за трыццаць з лішнім гадоў да ўказання.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі з апушáных сартоў:**

* **Лэчан Баймао Ча ([乐昌白毛茶](https://thetea.app/be/article/lechang-bai-maocha)):** Гуандунскі зялёны чай з мясцовай апушáнай формы — бліжэйшы па сыравіне.
* **Кайшань Баймао Ча ([开山白毛茶](https://thetea.app/be/article/kaishan-baimao-cha)):** Апушáны зялёны чай Гуансі, суседняй з Гуаннанню правінцыі.
* **Нака ([那卡](https://thetea.app/be/article/naka)):** Юньнаньская вёска пуэру, дзе таксама трымаюць традыцыю чаю ў бамбуку; сыравіна і край іншыя.

**На заканчэнне:**

Дысюй Ча — зялёны чай з уласнага апушáнага сорту павета Гуаннань, які ахоўваецца з 2016 года. Дакумент указання апісвае яго падрабязна — ад зоны і глеб да парогаў складу — і малюе воблік: стройны ліст з перавагай белых варсінак, водар варсінак, жоўта-зялёны настой. Побач жыве бамбукавы «чай дзяўчат» — роднасны прадукт са сваім паданнем і абрадам.