--- title: "Chéngbù dòngchá" url: https://thetea.app/be/article/chengbu-dongcha lang: be updated: 2026-10-04 source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app) --- # Chéngbù dòngchá (城步峒茶) **Чэнбу Дунча** (*Chéngbù dòngchá*, 城步峒茶) — чай Чэнбу-Мяоскага аўтаномнага павета (城步苗族自治县) гарадской акругі Шаоян на паўднёвым захадзе правінцыі Хунань, ля мяжы з Гуансі. 峒茶 (*dòngchá*) — імя мясцовай папуляцыі чайнага куста, а не клас: з яе рабілі чырвоны дзелены чай на экспарт, цяпер робяць чырвоны і зялёны, а мяо і дун павета здаўна вараць з яе ліста аснову для алейнага чаю. Адміністрацыя рынку Шаояна называе яе адной з чатырох лепшых мясцовых папуляцый куста ў Хунані і адносіць да паўднёвага буйналістага дрэвападобнага тыпу. З 2022 года імя ахоўвае геаграфічны сертыфікацыйны знак. **1. Класіфікацыя і Паходжанне:** * **Тып:** Клас не ўстаноўлены: імя абазначае папуляцыю куста і месца, класа прадукцыі крыніцы не называюць. Даведачны артыкул лічыць сыравіну прыдатнай і для чырвонага, і для зялёнага чаю, «асабліва для чырвонага». * **Катэгорыя:** Чай мясцовай папуляцыі куста; геаграфічны сертыфікацыйны знак (2022). * **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хунань (湖南, *Húnán*), гарадская акруга Шаоян (邵阳, *Shàoyáng*), Чэнбу-Мяоскі аўтаномны павет (城步, *Chéngbù*). * **Зона:** Правінцыйны пералік 2024 года паказвае павет Чэнбу як адміністрацыйную прыналежнасць уладальніка знака; юрыдычнай мяжы зоны я не знайшоў. Даведачны артыкул называе воласці і пасёлкі, дзе расце папуляцыя: Тынпін (汀坪), Вэйсі (威溪), Жулінь (儒林), Ланьжун (兰蓉), Баймаапін (白毛坪), Утуань (五团), Чан’аньін (长安营) і Данькоу (丹口). * **Геаграфічныя каардынаты:** Для раёна Гаамэй — Пэндун воласці Тынпін даведачны артыкул дае 25°58′–26°02′ пн. ш. і 110°14′–110°20′ у. д. **2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:** * **Гісторыя:** * **Старыя запісы.** Даведачны артыкул прыводзіць радок з «Летапісу зямлі Чэнбу» (城步乡土志): «茶有八峒茶·略可采用» — «з чаёў ёсць чай васьмі дунаў, часткова прыдатны». Мясцовыя публікацыі перадаюць яе інакш — «城步有八峒茶，可采»; першакрыніцы я не бачыў. * **1974–1982 — знаходкі.** Паводле таго ж артыкула, у 1974 годзе знайшлі высокі дзікі куст з шырокім тоўстым лістом; у 1975 годзе спецыялісты Хунаньскага сельскагаспадарчага інстытута апісалі яго як паўдрэвападобны буйналісты чай. У 1982 годзе ля Цаацзявань (曹家湾) знайшлі куст вышынёй 7,28 м з дыяметрам ствала 41,1 см. * **Вопыт перасадкі.** У 1975–1980 гадах папуляцыю спрабавалі расціць у іншым раёне Шаояна; кусты сталі хмызняком, ліст здрабнеў, і яе палічылі экатыпам, прывязаным да месца. * **1980-я — чырвоны дзелены чай.** Даведачны артыкул піша, што ў 1984 годзе дзелены чырвоны чай з гэтай папуляцыі фабрыкі Цыліпін (七里坪) атрымаў званне правінцыйнага якаснага прадукту, а на сярэдзіну 1980-х прыйшоўся росквіт: увесь ліст скуплялі для экспарту. З адыходам кітайскага чырвонага чаю з вонкавага рынку ў сярэдзіне 1990-х папуляцыя заняпала. * **1986–1987 — сорт.** У чэрвені 1986 года папуляцыя прызнана правінцыйным мясцовым сортам; у 1987 годзе — правінцыйнай камісіяй па сартах. * **2020.** Паводле даведачнага артыкула, павет абвясціў пра ахову і ўлік старых чайных дрэў. * **2022 — знак.** Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці ў 1777-м выпуску бюлетэня таварных знакаў абвясціла «城步峒茶» геаграфічным сертыфікацыйным знакам; даведачны артыкул датуе пачатак дзеяння 28 студзеня 2022 года. Для Шаояна гэта першы новы геаграфічны знак таго года — так паведаміла акруговая адміністрацыя рынку 23 лютага. * **Назва:** * «Чэнбу» (城步) — імя павета. * «Дун» (峒, *dòng*) — паводле даведачнага артыкула, так зваліся адзінкі кіравання ў горных землях мяо; пры Мін у Чэнбу было пяць такіх «дунаў». Чай «названы па месцы» — адсюль 峒茶. * **Культурнае значэнне:** «Хунань жыбаа» піша, што ў мяо і дун Чэнбу здаўна прынята піць алейны чай (油茶, *yóuchá*), што чэнбускі алейны чай унесены ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай спадчыны і што галоўная яго сыравіна — менавіта ліст 峒茶. **3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:** * **Папуляцыя:** Насенная (有性系) мясцовая папуляцыя. Афіцыйныя паведамленні называюць яе паўднёвым буйналістым дрэвападобным тыпам (南方大叶种[乔木](https://thetea.app/be/article/qiaomuguanmu)型); даведачны артыкул у іншым месцы піша «малое дрэва, сярэднелісты, сярэдняга тэрміну» (小乔木型，中叶类，中生种). Разыходжанне крыніцы не тлумачаць. * **Дзве формы:** Па колеры спелага ліста мясцовыя жыхары адрозніваюць «зялёналісты дунча» (青叶峒茶, яго завуць яшчэ [竹叶](https://thetea.app/be/article/zhuye)茶 і 绵茶) і «жоўталісты дунча» (黄叶峒茶). * **Куст і ліст:** Паводле даведачнага артыкула — ствол выражаны, галіны рэдкія; ліст даўгавата-эліптычны, зялёны або цёмна-зялёны, бліскучы. Парасткі жоўта-зялёныя, моцна апушаныя, доўга застаюцца пяшчотнымі. * **Тэрміны:** Вясновыя пупышкі чапаюцца ў канцы сакавіка, збор пачынаецца ў сярэдзіне красавіка — паводле таго ж артыкула. * **Стандарт збору:** Для чаю пад знакам дадзеных у знойдзеных крыніцах няма. **4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:** * **Рэгіён:** Паўднёвы захад Хунані, стык з Гуансі. «Летапіс Шаояна», якую цытуе даведачны артыкул, змяшчае галоўны раён у воласць Тынпін на мяжы з гуансійскімі паветамі Луншэн і Цзыюань, на паўночна-заходнім краі хрыбта Юэчэнлін (越城岭). * **Вышыня вырошчвання:** 300–700 м у раёне Тынпіна — паводле даведачнага артыкула; той жа артыкул піша пра групы старых кустоў вышэй за 1700 м у нацыянальным парку Наньшань. * **Клімат:** Паводле даведачнага артыкула — каля 18 °C у сярэднім за год, 1560,7 мм ападкаў, каля ста туманных дзён. * **Глебы:** Пераважна чырваназёмы, слабакіслыя (pH 5,0–5,5), з утрыманнем арганічнага рэчыва 3,09 % — паводле даведачнага артыкула і прыведзенага ў ёй акруговага летапісу. * **Маштаб:** Паводле паведамлення адміністрацыі рынку Шаояна (2022) — 30 тысяч му пасадак; даведачны артыкул называе больш за 40 тысяч му дзікарослых і пасаджаных кустоў на 2020 год. **5. Тэхналогія Вытворчасці:** Дакумента з патрабаваннямі да тэхналогіі чаю пад знакам я не бачыў. Знойдзеныя крыніцы апісваюць тры лініі. * **Чырвоны дзелены чай.** Галоўная прадукцыя 1980-х, на экспарт; параметраў апрацоўкі ў знойдзеных крыніцах няма. * **Сучасныя чаі.** Даведачны артыкул піша пра выпуск чырвонага і зялёнага чаю, але тэхналогіі не апісвае. * **Чайныя аладкі для алейнага чаю.** Паводле даведачнага артыкула, ліст збіраюць каля Цынміна і Гуюя, вараць у жалезным катле з рысавай вадой, некалькі гадзін томяць на слабым агні, гарачым размінаюць, фармуюць аладкі памерам з жменю і дасушваюць на агні і сонцы. **6. Арганалептычныя Характарыстыкі:** Пад знакам ідуць чаі розных класаў, таму агульнага апісання няма. Ніжэй — апісанне чырвонага чаю з гэтай папуляцыі паводле даведачнага артыкула. * **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма. * **Водар сухога ліста:** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма. * **Водар настою:** Для чырвонага чаю — насычаны і доўгі (香气浓郁持久), з кветкава-мядовым тонам (花蜜香). * **Смак:** Для чырвонага чаю — мяккі (醇和), у іншым месцы таго ж артыкула — мяккі і асвяжальны (醇和爽口). * **Колер настою:** Для чырвонага чаю — густа-чырвоны і яркі (红浓明亮). * **Чайнае дно (завараны ліст):** Апісанняў у знойдзеных крыніцах няма. Для алейнага чаю, паводле таго ж артыкула, жоўталістая форма дае смак гусцейшы і вытрымлівае больш заліванняў, чым зялёналістая. **7. Хімічны Склад:** Даведачныя тэксты прыводзяць працэнты поліфенолаў, амінакіслот, кацехінаў і экстрактыўных рэчываў, але лічбы супярэчаць адна адной нават унутры аднаго тэксту, а метад і ўзор не названыя. Таму я іх не пераношу. **8. Карысныя Ўласцівасці:** Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма. **9. Заварванне:** Практыка класа — параметры залежаць ад таго, які чай у руках. * **Чырвоны:** 90–95 °C, 3–5 г на 150 мл, першы настой 15–30 секунд у гайвані, затым чатыры-пяць заліванняў з дадаваннем 10–15 секунд. * **Зялёны:** 80–85 °C, 3 г на 150 мл, першы настой 40–60 секунд у шкляным стакане або гайвані, два-тры паўторныя заліванні. **10. Захоўванне:** Практыка класа. Зялёны чай — у герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў, выпіць на працягу года. Чырвоны — у сухім цёмным месцы пры пакаёвай тэмпературы, у шчыльнай упакоўцы, удалечыні ад пахаў. **11. Кошт і Падробкі:** Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма. * **Як пазбегнуць падробак:** * Шукаць на ўпакоўцы геаграфічны сертыфікацыйны знак «城步峒茶». * Правяраць, што вытворца з павета Чэнбу. * Глядзець на этыкетцы клас чаю: пад адным імем выходзяць і чырвоны, і зялёны. **12. Цікавыя Факты:** * Куст вышынёй 7,28 м з Цаацзявань даведачны артыкул называе самым высокім чайным дрэвам Хунані. * Слова «峒» у імені — не «пячора», а старая адзінка кіравання ў гарах мяо. **13. Параўнанне з іншымі чаямі:** * **Тааюань Дае Ча ([桃源大叶茶](https://thetea.app/be/article/taoyuan-daye-cha)):** Іншае хунаньскае імя, якое стаіць на мясцовым буйналістым сорце; таксама без адзінага класа. * **Жучэн Бай Маа Ча ([汝城白毛茶](https://thetea.app/be/article/rucheng-baimaocha)):** Хунаньскі чай з мясцовага буйналістага дзікарослага рэсурсу. * **Баацзін Хуан Цзінь Ча (保靖黄金茶):** Хунаньскі чай, названы па мясцовым сорце, — зялёны; з таго ж сорту робяць і чырвоны. **На заканчэнне:** Чэнбу Дунча — імя не класа, а жывой папуляцыі куста з гор на стыку Хунані і Гуансі. Яе гісторыя — старыя дрэвы, знойдзеныя ў 1970–1980-х гадах, экспартны дзелены чырвоны чай, заняпад і вяртанне пад геаграфічным знакам у 2022 годзе. Крыніцы сыходзяцца ў галоўным: сыравіна лепш за ўсё раскрываецца ў чырвоным чаі, а дома ў мяо і дун ідзе ў алейны чай.