---
title: "Chángshā lǜchá"
url: https://thetea.app/be/article/changsha-lucha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Chángshā lǜchá (长沙绿茶)

**Чанша Люйча** (*Chángshā lǜchá*, 长沙绿茶) — зялёны чай гарадской акругі Чанша (长沙市) правінцыі Хунань. Гэта не чай адной вёскі, а агульная марка зялёнага чаю акругі: зона аховы ляжыць у павеце Чанша, раёне Ванчэн і гарадскіх паветах Люян і Нінсян. Паводле дакумента аховы — тонкія выгнутыя жгуты смарагдавага колеру з пушком, далікатна-зялёны настой і свежы смак з салодкім вяртаннем. З 2022 года імя ахоўваецца сертыфікацыйным знакам, з 2025 года Дзяржаўнае ўпраўленне інтэлектуальнай уласнасці (CNIPA) прызнае яго прадуктам з геаграфічным указаннем.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*), неферментаваны. Клас названы ў імені і пацверджаны тэхналогіяй з дакумента аховы: раскладка, фіксацыя нагрэвам, скручванне, сушка — без акіслення і без тамлення.
* **Катэгорыя:** Акруговая марка зялёнага чаю пад трыма рэжымамі аховы — раздзел 2.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Хунань (湖南, *Húnán*), гарадская акруга Чанша (长沙, *Chángshā*).
* **Зона аховы:** Паводле дадатку да аб'яўлення CNIPA № 640 — 33 пасёлкі, 5 валасцей і 1 вулічны камітэт: 12 пасёлкаў павета Чанша (长沙县), у тым ліку Цзіньцзін, Гаацяо, Лукоу і Чуньхуа; 3 пасёлкі і 1 вулічны камітэт раёна Ванчэн (望城区), у тым ліку Чацін; 10 пасёлкаў і 2 воласці гарадскога павета Люян (浏阳市), у тым ліку Давэйшань і Гуаньду; 8 пасёлкаў і 3 воласці гарадскога павета Нінсян (宁乡市), у тым ліку воласць Вэйшань.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Паводле дакумента аховы — 111°57′25″–114°09′46″ у. д., 27°55′52″–28°35′35″ пн. ш. Заяўнік — Чайная асацыяцыя горада Чанша (长沙市茶业协会).

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Папярэднікі.** Паведамленне аб рэгістрацыі знака называе праслаўленыя ў розныя часы зялёныя чаі Чаншы: Гаацяо Іньфэн ([高桥银峰](https://thetea.app/be/article/gaoqiao-yin-feng)), Цзіньцзін Маацзянь ([金井毛尖](https://thetea.app/be/article/jinjing-mao-jian)) і Сянбо Люй (湘波绿). Пасёлкі Гаацяо і Цзіньцзін уваходзяць у цяперашнюю зону.
    * **Сельскагаспадарчае ўказанне.** Нумар у рэестры Міністэрства сельскай гаспадаркі — AGI02412; дату запісу я паводле першакрыніцы не праверыў.
    * **2022.** CNIPA ў 1781-м выпуску бюлетэня таварных знакаў аб'явіла «长沙绿茶» геаграфічным сертыфікацыйным знакам, які дзейнічае з 28 мая 2022 года. Паведамленне называе чай прадуктам праграмы «一县一特» («адзін павет — адна спецыялізацыя») павета Чанша.
    * **2025.** Аб'яўленнем CNIPA № 640 (падпісана 16 ліпеня, апублікавана 13 жніўня) імя прызнана прадуктам з геаграфічным указаннем, пазіцыя дадатку 953.
* **Назва:** «Чанша» (长沙) — імя гарадской акругі і аднаго з яе паветаў; «люйча» (绿茶) — «зялёны чай». Імя апісвае не форму ліста і не сорт, а месца і клас.
* **Культурнае значэнне:** Паводле паведамлення аб знаку, ядро вытворчасці — «чайная галерэя ў сто лі» (百里茶廊) у сямі пасёлках павета Чанша. Гарадская газета ў 2022 годзе пісала, што тэхніка вырабу чаншаскага (цзіньцзінскага) зялёнага чаю (长沙(金井)绿茶制作技艺) унесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сарты / Культывары:** Дакумент аховы дапускае прыдатныя для гэтага чаю сярэдне- і дробналіставыя сарты і называе сярод іх чатыры: Бісянцзао (碧香早, *Bìxiāngzǎo*), Чжуецы (槠叶齐, *Zhūyèqí*), Сянбо Люй (湘波绿, *Xiāngbōlǜ*) і Байхаацзао (白毫早, *Báiháozǎo*); пералік адкрыты — пасля імёнаў стаіць «і іншыя». Сянбо Люй — адначасова імя сорту ў гэтым пераліку і імя гістарычнага чаю, названага ў паведамленні аб знаку.
* **Збор:** З пачатку сакавіка да канца верасня — паводле дакумента аховы.
* **Стандарт збору:** Ад адзіночнай пупышкі да пупышкі з двума лістамі (单芽至一芽二叶).
* **Патрабаванні да сыравіны:** Ліст перапрацоўваюць без затрымкі, партыю за партыяй.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Акруга Чанша; зона выцягнута з захаду на ўсход больш чым на два градусы даўгаты — ад Нінсяна да Люяна.
* **Вышыня вырошчвання:** **50–500 м**, ухіл меншы за 20° — паводле дакумента аховы.
* **Глебы:** У асноўным чырваназёмы (红壤) і рысавыя глебы (水稻土), пласт не меншы за 50 см; арганічнае рэчыва 11,2–56,5 г/кг, агульны азот 0,65–1,73 г/кг, даступны фосфар 12,5–246 мг/кг, даступны калій 37–332 мг/кг, pH 5,0–6,5.
* **Пасадка:** Міжраддзе 1,5 м, паміж кустамі ў радзе 33–35 см; глыбокае ўзворванне на 60 см перад закладкай саду.
* **Клімат:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Маштаб:** Паводле паведамлення аб знаку, ядро ў павеце Чанша — каля 106 тыс. му (каля 7 тыс. га), прыкладна 44 % галоўнага раёна вытворчасці. Гэта лічба паведамлення, а не дакумента аховы.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Дакумент аховы дапускае ручную абжарку ў катле і машынную перапрацоўку. Параметры ніжэй — з дакумента.

* **Раскладка (摊青, *tānqīng*):** Пласт 4–6 см, 6–8 гадзін, да мяккага ліста і чыстага водару; вільготнасць каля 70 %, страта масы 15–20 %.
* **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** Уручную — кацёл 200–220 °C, ліст варушаць абедзвюма рукамі, пакуль ён не стане цёмна-зялёным і мяккім, з чыстым водарам. Машынай — барабан 280–320 °C каля 2 хвілін; хвосцік павінен гнуцца і не ламацца, чырвоных хвосцікаў, абгарэлых краёў і бурбалак «рыбіна вока» быць не павінна, вільготнасць — каля 62 %.
* **Скручванне ў два прыёмы (揉捻, *róuniǎn*):** Першы прыём уручную ідзе паводле правіла «лёгкае — моцнае — лёгкае» 5–8 хвілін, машынай — пакуль каля 80 % ліста не згорнецца ў жгуты; другі, з больш моцным націскам, — 6–8 хвілін. Камякі разбіваюць. Паміж прыёмамі ліст падсушваюць: уручную — устрэсваннем у катле пры 150–180 °C 4–6 хвілін, прыкладна да чатырох дзясятых сухасці; машынай — пры 110–120 °C 5–8 хвілін да вільготнасці каля 45 %, затым астуджаюць 30–40 хвілін.
* **Трэцяя подсушка:** Уручную — да таго, як жгуты перастануць ліпнуць да рук; машынай — пры 90–100 °C да вільготнасці 12–15 %.
* **Фармоўка і выяўленне пушку (整形, 提毫):** Уручную — фармоўка пры 60–70 °C да сухасці прыкладна ў восем дзясятых, затым 70–80 °C, пакуль не праступіць белы пушок. Машынай — фармовачная абжарка ў барабане пры 100–110 °C, 10–12 хвілін, да вільготнасці каля 8 %.
* **Поўная сушка (足干, *zúgān*):** Да вільготнасці не вышэй за 7 %; у машыннай схеме — даводка водару пры 90–95 °C каля 40 хвілін.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Апісанне — паводле першага з чатырох сартоў дакумента аховы; адрозненні малодшых — у канцы раздзела.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Шчыльныя, тонкія, выгнутыя жгуты; колер смарагдава-зялёны з бляскам; ліст роўны, з прыкметным пушком (条索紧细弯曲，色泽翠绿润，匀整显毫).
* **Водар сухога ліста:** Асобнага апісання ў дакуменце няма.
* **Водар настою:** Далікатны і ўстойлівы (嫩香持久).
* **Смак:** Свежы, бадзёры, з салодкім вяртаннем (鲜爽回甘).
* **Колер настою:** Далікатна-зялёны, яркі (嫩绿明亮).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Далікатна-зялёнае, свежае і жывое, роўнае (嫩绿鲜活匀齐).

У другім сарце колер «зялёны, даволі бліскучы», водар ужо не «далікатны», а «чысты і ўстойлівы» (清香持久), смак «свежы і мяккі» (鲜醇). У трэцім і чацвёртым настой становіцца жоўта-зялёным, смак — «мяккім» (醇和), завараны ліст — жоўта-зялёным; салодкае вяртанне захоўваецца ва ўсіх чатырох сартах.

**7. Хімічны Склад:**

Дакумент аховы задае фізіка-хімічныя нормы паводле сартоў:

| Паказчык | Першы | Другі | Трэці | Чацвёрты |
| :--- | :--- | :--- | :--- | :--- |
| Вільготнасць, не большая | 7,0 % | 7,0 % | 7,0 % | 7,0 % |
| Водны экстракт, не меншы | 36,5 % | 36 % | 36,0 % | 35 % |
| Агульная попел, не большая | 6,0 % | 6,5 % | 6,8 % | 7,0 % |
| Свабодныя амінакіслоты (па глутамінавай кіслаце), не меншыя | 3,0 % | 2,5 % | 2,2 % | 2,0 % |

Гэта парогі допуску, а не вымераны склад. Дадзеных аб катэхінах і кафеіне ў знойдзеных крыніцах няма.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляная шклянка або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою.
    5. Даліць ваду.
    6. Два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пабочных пахаў. Лепш выпіць на працягу года.

**11. Цана і Падробкі:**

Дадзеных аб цэнах у знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання.
    * Правяраць, што вытворца з павета Чанша, раёна Ванчэн, Люяна або Нінсяна.
    * Першы сорт — тонкія выгнутыя жгуты смарагдавага колеру з пушком, настой далікатна-зялёны і яркі.
    * Жоўта-зялёны настой пад выглядам вышэйшага сорту — падстава ўсумніцца: паводле дакумента такі колер у трэцяга і чацвёртага сартоў.

**12. Цікавыя Факты:**

* У зоне аховы ёсць пасёлак Чацін (茶亭) — літаральна «чайная альтанка».
* У ручной схеме апошні этап так і называецца — «выявіць пушок» (提毫): жар падбіраюць так, каб на жгутах праступіў белы ворс.
* Адно імя — Сянбо Люй (湘波绿) — стаіць і ў пераліку дапушчаных сартоў, і ў спісе гістарычных чаёў Чаншы.

**13. Параўнанне з іншымі хунаньскімі зялёнымі чаямі:**

* **Гаацяо Іньфэн (高桥银峰):** Чай пасёлка Гаацяо — аднаго з пасёлкаў зоны; паведамленне аб знаку называе яго гістарычным чаем Чаншы.
* **Цзіньцзін Маацзянь (金井[毛尖](https://thetea.app/be/article/mao-jian)):** Чай пасёлка Цзіньцзін, таксама ўнутры зоны.
* **Вэйшань Маацзянь ([沩山毛尖](https://thetea.app/be/article/weishan-maojian)):** Чай воласці Вэйшань у Нінсяне, унутры зоны; у яго ўласнае геаграфічнае ўказанне, і ў корпусе ён апісаны ў сям'і жоўтых чаёў.
* **Таалінь Люйча ([桃林绿茶](https://thetea.app/be/article/taolin-lucha)):** Зялёны чай акругі Юэян, за межамі зоны.

**У заключэнне:**

Чанша Люйча — акруговая марка зялёнага чаю, якая сабрала пад адным імем 39 адзінак чатырох паветаў і раёнаў. Дакумент аховы ў яе падрабязны: сарты, глебы, дзве схемы абжаркі з тэмпературамі і чатыры сарты з уласнымі нормамі. Лепшы сорт — тонкія смарагдавыя жгуты з пушком, далікатна-зялёны настой і свежы смак з салодкім вяртаннем.