---
title: "Chángqīng chá"
url: https://thetea.app/be/article/changqing-cha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Chángqīng chá (长清茶)

**Чанцын Ча** (*Chángqīng chá*, 长清茶) — зялёны чай раёна Чанцын (长清区) горада Цзінань у правінцыі Шаньдун, каля заходняга падножжа Тайшаня. Раённае ўпраўленне сельскай гаспадаркі называе яго адным з чаёў з самай высокай шырынёй на поўначы Кітая. Патрабаванні аховы зводзяць аблічча да чатырох прыкмет: настой колеру просянага адвару, каштанавы водар, тоўстая мякаць ліста, устойлівасць да заліваў. У раёне стаіць манастыр Лін’яньсы (灵岩寺), з якім танская кніга звязвае прыход чаяпіцця на поўнач. З 2025 года — прадукт з геаграфічным указаннем.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*). Патрабаванні аховы клас не называюць, але ён бачны па абліччы: зялёны ліст з бляскам, настой колеру просянага адвару, каштанавы водар. Па «Цзінань жыбаа», прадпрыемствы раёна акрамя зялёнага выпускаюць таксама чырвоны і белы чай, але патрабаванні аховы апісваюць толькі зялёны ліст.
* **Катэгорыя:** Паўночны зялёны чай Шаньдуна; прадукт з геаграфічным указаннем (2025); «Цзінань жыбаа» называе яго і сельскагаспадарчым прадуктам з геаграфічным указаннем.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Шаньдун (山东, *Shāndōng*), горад Цзінань (济南, *Jǐnán*), раён Чанцын (长清, *Chángqīng*).
* **Зона аховы:** Пяць пасёлкаў і вулічных камітэтаў раёна, 32 адміністрацыйныя вёскі. Заяўнік — раённы цэнтр развіцця сельскай гаспадаркі.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Паводле дакумента 116°43′–117°03′ у. д. і 36°23′–37°30′ пн. ш. Па шыраце рамка цягнецца больш чым на градус, каля 120 км, тады як увесь раён займае каля 1200 км² з цэнтрам каля 36°27′ пн. ш.; паўночная мяжа, верагодна, памылка друку. Тую ж рамку паўтарае спецыфікацыя сельскагаспадарчага ўказання ў пераказе даведачнага сайта.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Чаяпіццё раней за чай.** «Цзінань жыбаа» (2024) пачынае аповед з танскіх «Запісаў пра бачанае і чутае спадара Фэна» (封氏闻见记): паўднёўцы любілі чай, паўночнікі спачатку пілі мала, а ў гады Кайюань (713–741) у манастыры Лін’яньсы на Тайшані настаўнік школы чань падняў вучэнне, і чаяпіццё разышлося па поўначы. Манастыр стаіць у раёне Чанцын. Гэта гісторыя чаяпіцця, а не чаяводства.
    * **824 год.** Газета са спасылкай на кнігу раённай чайнай асацыяцыі прыводзіць надпіс каля паўночна-ўсходняга вугла залы Баньчжоў (般舟殿): «天蓼茶院到此，长庆四年正月十五日题» — «з чайнага падвор’я Цяньляо пабывалі тут», запіс зроблены ў 15-ы дзень першага месяца чацвёртага года эры Чанцын. Журналіст асцярожна мяркуе, што падвор’е Цяньляо магло быць невялікім манастырскім чайным садам.
    * **Вершы на стэле.** Тая ж газета прыводзіць радкі са стэлы манастыра: «身在净土上方界，闲观野鸟鸣幽谷，顿觉超俗话新茶，再整衣冠拜佛牙» — у іх той, хто піша, «адрашыўшыся ад мірскога», гаворыць пра «новы чай». Аўтара і часу газета не называе. Газета, як і даведачныя апісанні, лічыць «новы чай» чанцынскім; у саміх радках імя чаю няма.
    * **Позняя Тан.** Паводле газеты, сады тады з’явіліся ва Уляне, Цзяанані, Тайане і каля Лін’яньсы, а пазней чай патроху саджалі ў Ваньдэ, Уфэне, Чжанся і Шуанцюане. На якія дакументы гэта абапіраецца, не сказана.
    * **1998 год.** Паводле той жа газеты, толькі тады Чанцын пачаў спрабаваць саджаць чай па праграме «南茶北引» — «паўднёвы чай на поўнач»; каля 2008 года раён ужо заахвочваў буйныя пасадкі. Даведачны сайт са спасылкай на раённае сельскагаспадарчае ведамства піша пра аднаўленне пасадак з 1950-х і пра 2000 *му* саду на канец 2011 года; разыходжанне з датай газеты не вырашана.
    * **2022 год.** «Цылу ваньбаа» паведаміла пра артыкул раённай навуковай групы пра смак чанцынскага чаю ў часопісе *Foods*; выходных даных газета не прыводзіць.
    * **2023 год.** Паводле «Цзінань жыбаа», традыцыйныя сады занялі 11 040 *му*, кошт выпуску сухога чаю — каля 201 млн юаняў; у ацэнцы кошту рэгіянальных чайных брэндаў Кітая за 2023 год марка ацэнена ў 499 млн юаняў.
    * **2025 год.** Абвяшчэннем Дзяржаўнага ўпраўлення інтэлектуальнай уласнасці № 646 ад 23 верасня 2025 года Чанцын Ча прызнаны прадуктам з геаграфічным указаннем.
    * **Сельскагаспадарчае ўказанне.** «Цзінань жыбаа» (2024) называе Чанцын Ча сельскагаспадарчым прадуктам з геаграфічным указаннем; чайны партал датуе прызнанне Міністэрствам сельскай гаспадаркі 2012 годам. Самога дакумента ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Назва:** «Чанцын» (长清) — імя раёна. Рэкламная мянушка — «江北第一茶», «першы чай на поўнач ад Янцзы».
* **Культурнае значэнне:** Раённая чайная асацыяцыя пры падтрымцы раённага ўпраўлення сельскай гаспадаркі выпусціла кнігу «珠树莲台北茶之祖 — 长清茶与北方茶文化之变迁»; ужо ў загалоўку Чанцын названы «продкам паўночнага чаю».

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Гатункі:** Патрабаванні аховы пералічваюць 鸠坑种 (*Jiūkēng zhǒng*), 黄山种 (*Huángshān zhǒng*), 福鼎大白茶 (*Fúdǐng dàbáichá*), 舒茶早 (*Shūcházǎo*) і серыю Лунцзін (龙井系列) — «і іншыя».
* **Паходжанне гатункаў:** Паводле «Цылу ваньбаа», большасць гатункаў раёна завезена з поўдня; самы распаўсюджаны — Фудзін Дабай, і за гады акліматызацыі яго якасць прыкметна змянілася ў параўнанні з радзімай.
* **Збор:** Толькі ручны (人工采摘) — адзінае патрабаванне да збору. Стандарту парастка ў дакуменце няма.
* **Час збору:** Раённае ўпраўленне называе лепшым часам для новага чаю сезон Гуюй (谷雨, *gǔyǔ*) і пазней: пасля пераносу на поўнач біялогія куста змянілася, сезон позні. На ім раён будуе марку 长清谷雨茶.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Заходняе падножжа гары Тайшань (泰山西麓), паўднёвы захад Цзінаня; паводле раённага ўпраўлення, сады ў асноўным акружаны гарамі з трох бакоў.
* **Клімат:** Высокашыротны раён з вялікай розніцай дзённых і начных тэмператур («Цылу ваньбаа»). Лічбаў пра тэмпературу, ападкі і вышыню ў знойдзеных крыніцах няма.
* **Глебы:** Паводле патрабаванняў аховы — у асноўным бурыя глебы (棕壤), багатыя арганікай, цынкам, жалезам, борам, кальцыем, магніем і малібдэнам.
* **Догляд паводле патрабаванняў аховы:** паліў перад распусканнем пупышак і пасля падкормкі; абавязковы вільгазарадкавы паліў на пачатку зімы (越冬水); абрэзка на ўраджайную крону; абарона ад шкоднікаў ручнымі, фізічнымі і біялагічнымі мерамі, высокатаксічныя і ўстойлівыя пестыцыды забаронены.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Патрабаванні аховы перапрацоўку не апісваюць, іншых апісанняў тэхналогіі менавіта гэтага чаю ў знойдзеных крыніцах няма. Ніжэй — агульная схема зялёнага чаю, а не апісанне Чанцын Ча:

1.  **Раскладванне свежага ліста (摊放, *tānfàng*).**
2.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** Нагрэў спыняе акісленне.
3.  **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*).**
4.  **Сушка (干燥, *gānzào*).**

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Паводле патрабаванняў аховы 2025 года; у дужках — фармулёўкі дакумента.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Скручаны вітком, шчыльна (条索卷曲紧结); зялёны, з вільготным бляскам (色泽绿润).
* **Водар сухога ліста:** Асобнага апісання няма: высокі водар (香高) дакумент адносіць да «ўнутранай якасці» (内质), гэта значыць да настою.
* **Водар настою:** Высокі, з каштанавай нотай (板栗香).
* **Смак:** Мяккі і поўны (味醇).
* **Колер настою:** Колеру просянага адвару (小米汤色).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Мякаць ліста тоўстая (叶肉厚); чай вытрымлівае шмат заліваў (耐冲泡).

Раённае ўпраўленне зводзіць аблічча да формулы «小米汤、板栗香、叶肥厚、味悠长» — «просяны адвар, каштанавы водар, мясісты ліст, доўгі смак».

Апісанні формы разыходзяцца: чайны партал (2022) называе чанцынскі зялёны чай прамым, шчыльным і з прыкметным ворсам (外形挺直，条紧显毫), а не вітым.

**7. Хімічны Склад:**

Патрабаванні аховы задаюць парогі: экстрактыўныя рэчывы — не менш за 38,0 %, поліфенолы — не менш за 14,0 %, кафеін — не менш за 4,0 %, сума амінакіслот — не менш за 23,0 %, бялок — не менш за 30,0 %.

Два апошнія парогі выклікаюць пытанне. Сума амінакіслот 23 % для гатовага чаю непраўдападобная: суседнія шаньдунскія найменні таго ж абвяшчэння патрабуюць не менш за 2,0 % (Хайцын Ча) і 3,0 % (Цзяанань Люйча), а вясновыя парасткі асабліва «амінакіслотнага» жаўталістага гатунку Цзін’юнь Хуанча даюць 6,8–8,3 %. У патрабаваннях да іншых чаёў таго ж абвяшчэння парогу па бялку няма. Лічбы прыведзены як надрукаваны; магчыма памылка ў самім дакуменце.

Паводле даследавання раённай групы (у пераказе «Цылу ваньбаа»), вясной свабодных амінакіслот болей, а катэхінаў меней, чым улетку і ўвосень, пры амаль нязменным змесце поліфенолаў, і вясновы чанцынскі чай багацейшы на амінакіслоты, чым светлалістыя гатункі 小雪芽, 白叶1号 і [黄山白茶](https://thetea.app/be/article/huangshan-baicha).

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю: 80–85 °C, 3 г на 150 мл, шкляны стакан або гайвань. Прагрэць посуд, наліць ваду па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд; піць, пакідаючы частку настою, і зрабіць два-тры паўторныя залівы.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; лепш выпіць на працягу года.

**11. Кошт і Падробкі:**

Чайны партал (2022) называе кошт скрынкі ў асноўным у межах 200–500 юаняў, не пазначаючы вагу; іншых даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання і вытворцу з раёна Чанцын.
    * Не блытаць з Тайшань Люйча ([泰山绿茶](https://thetea.app/be/article/taishan-lucha)) — асобным найменнем таго ж абвяшчэння з зонай у суседнім Тайане.
    * Не блытаць з Маашань Чанцын ([茅山长青](https://thetea.app/be/article/maoshan-changqing)): па-беларуску імя гучыць таксама, але гэта зялёны чай правінцыі Цзянсу з іншымі іерогліфамі.

**12. Цікавыя Факты:**

* Эра Чанцын (长庆, *Chángqìng*) з надпісу 824 года і раён Чанцын (长清, *Chángqīng*) па-беларуску пішуцца аднолькава, але іерогліфы і тоны розныя.
* У пераліку абвяшчэння № 646 Чанцын Ча і Тайшань Люйча стаяць побач — пад нумарамі 258 і 259.
* Камерцыйныя даведнікі ставяць Чанцын у пару з Ханчжоў: «南有虎跑泉、[西湖龙井](https://thetea.app/be/article/xihu-longjing)，北有趵突泉、长清名茶» — на поўдні крыніца Хупаа і лунцзін Заходняга возера, на поўначы цзінаньская крыніца Баоту і чанцынскі чай.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі Шаньдуна:**

* **Тайшань Люйча (泰山绿茶):** Зялёны чай суседняй акругі Тайань каля той жа гары Тайшань, сусед па абвяшчэнні.
* **Жычжао Люй Ча ([日照绿茶](https://thetea.app/be/article/rizhao-lucha)):** Прыморскі зялёны чай паўднёвага ўсходу правінцыі, таксама выраслы з пераносу чаю на поўнач.
* **Цзяанань Люйча ([胶南绿茶](https://thetea.app/be/article/jiaonan-lucha)):** Зялёны чай поўдня Цындаа з таго ж абвяшчэння, таксама з каштанавым водарам у апісанні.

**У заключэнне:**

Чанцын Ча — паўночны зялёны чай каля падножжа Тайшаня: віты зялёны ліст, настой колеру просянага адвару, каштанавы водар і мясісты ліст, які вытрымлівае шмат заліваў. Патрабаванні аховы 2025 года замацавалі аблічча, але не тэхналогію, а частка іх хімічных парогаў патрабуе праверкі.