---
title: "Bǐjià chá"
url: https://thetea.app/be/article/bijia-cha
lang: be
updated: 2026-10-08
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Bǐjià chá (笔架茶)

**Бі Цзя Ча** (*Bǐjià chá*, 笔架茶; у тэкстах раёна і горада таксама 笔架山茶 — «чай гары Біцзяшань») — мясцовы чай гары Біцзяшань (笔架山) у пасёлку Тайхэ (太和镇) раёна Цынсінь (清新区) гарадской акругі Цын’юань (清远市), правінцыя Гуандун. Па тэхналогіі гэта зялёны чай, які потым вытрымліваюць. Традыцыйнае рамяство, як яго апісвае раён, — фіксацыя абсмажваннем у жалезным катле, ручная скрутка, пракурванне над адкрытым агнём хваёвых дроў і дасушка на драўняным вуглі ў бамбукавым кошыку; гатовы чай затым захоўваюць. Рамяство яго вырабу — «笔架茶制作工艺» — у 2018 годзе ўнесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны Гуандуна, а сам 笔架茶 у 2017 годзе ўнесены ў правінцыйны пералік рэгіянальных брэндаў. У дакументах рамяство запісана пад пунктам улуна, а гарадскі план называе чай «чаем позняй ферментацыі», але апісанні тэхналогіі гэтыя ярлыкі не пацвярджаюць.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*) з вытрымкай. Клас вызначаны па тэхналогіі, як таго патрабуе нацыянальны стандарт класіфікацыі чаю GB/T 30766-2014: ён дзеліць чай перш за ўсё па спосабе перапрацоўкі. Зялёны чай стандарт вызначае як прадукт са свежага ліста, які прайшоў фіксацыю (杀青, *shāqīng*), скручванне (揉捻, *róuniǎn*) і сушку. Так і апісваюць рамяство публікацыі раёна, тэкст раённага органа культуры і адзін з вытворцаў: першы цеплавы этап — фіксацыя, затым скрутка і сушка. Этапа 做青 (*zuòqīng*), без якога няма ўлуна, і вільготнага скучвання [渥堆](https://thetea.app/be/article/wodui) (*wòduī*), без якога няма цёмнага чаю, няма ні ў адным знойдзеным апісанні. Па спосабе сушкі традыцыйны чай бліжэй да 烘青 (*hōngqīng*) — паводле GB/T 30766-2014 гэта зялёныя чаі, якія сушаць у асноўным прагрэвам (烘), а не абсмажваннем у катле ці ў барабане. Карпаратыўны стандарт кааператыва з гары Біцзяшань, па картцы агрэгатара стандартаў, так і называецца — «绿茶（笔架茶）», «зялёны чай (Бі Цзя Ча)»; у пераліку яго этапаў фіксацыі папярэднічае завяльванне (萎凋, *wěidiāo*), а 做青 няма. У харчовай ліцэнзіі аднаго з вытворцаў, па фрагменце афіцыйнага пошукавага індэкса, 笔架茶 запісаны ў раздзеле зялёнага чаю.
* **Чаму ў дакументах сустракаюцца іншыя класы:** Крыніцы разыходзяцца ў ярлыках, а не ў апісанні тэхналогіі. У правінцыйным спісе спадчыны рамяство ўнесена як пашырэнне да агульнага пункта «乌龙茶制作技艺» — «тэхніка вырабу ўлуна». Гарадскі план развіцця чайнай галіны 2013 года, па фрагменце афіцыйнага пошукавага індэкса (сам дакумент не адкрыты), называе 笔架山茶 разам з Пукэн Ча «[后发酵](https://thetea.app/be/article/houfajiao)茶» — «чаямі позняй ферментацыі». Энцыклапедыя 360百科 пераказвае думку неназванага спецыяліста, які пабываў на гары ў пачатку 1960-х гадоў, быццам 笔架茶 адносіцца да 青茶, гэта значыць да ўлунаў, і піша, што спосаб «крыху падобны» на выраб чырвонага чаю сяачжун (小种红茶). Ні адна з гэтых крыніц не апісвае ні 做青, ні 渥堆, ні акіслення ліста, а тэхналогія ў пераказе той самай 360百科 пачынаецца з фіксацыі ў жалезным катле. Чаму рамяство далучана менавіта да пункта ўлуна, крыніцы не тлумачаць. Адсутнасцю ў спісе рамёстваў зялёнага чаю гэта не тлумачыцца: паводле даных правінцыйнага партала мясцовых хронік, рамяство зялёнага чаю 玉湖炒茶制作技艺 унесена ў правінцыйны спіс яшчэ ў 2012 годзе. Ці быў да 2018 года ў спісе агульны пункт «绿茶制作技艺», не ўстаноўлена.
* **Катэгорыя:** Мясцовы «горны чай» раёна, а не сорт куста і не марка аднаго вытворцы. Адзін з «васьмі горных чаёў» Цынсіня (八大山茶, *bā dà shānchá*), побач з Пукэн Ча (蒲坑茶). Поўны пералік васьмі прыводзіць гуандунскае выданне «Наньфан+» (南方+, 2022): 笔架茶、蒲坑茶、骆坑茶、石坎木古营茶、鱼坝风云茶、秦皇山茶、禾云飞鹅茶、石马大坑茶.
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Гуандун (广东, *Guǎngdōng*), гарадская акруга Цын’юань (清远, *Qīngyuǎn*), раён Цынсінь (清新, *Qīngxīn*), пасёлак Тайхэ (太和, *Tàihé*), гара Біцзяшань (笔架山, *Bǐjià shān*).
* **Асноўны раён вытворчасці:** Паводле тэксту раёна аб унясенні рамяства ў спіс спадчыны (2018), асноўны раён вытворчасці (主要产地) — шэсць вясковых камітэтаў лясгаса Біцзяшань (笔架林场, *Bǐjià línchǎng*): Кэнкоу (坑口), Кэнвэй (坑尾), Чжуншань (中山), Гэньчжуюань (根竹园), Санькэньтань (三坑滩) і Цяньбянь (田边). Крыніца гаворыць аб асноўным, а не аб адзіным раёне; афіцыйна зацверджанай зоны вытворчасці ў знойдзеных крыніцах няма. Як лясгас суадносіцца з пасёлкам Тайхэ адміністрацыйна, крыніцы не тлумачаць.
* **Не чай Індэ:** Ні адна знойдзеная крыніца не адносіць Бі Цзя Ча да Індэ (英德) — іншага гарадскога павета той самай акругі. «Наньфан+» (2022) дзеліць акругу Цын’юань на тры чайныя зоны: чырвонага чаю з цэнтрам у Індэ, высакагорнага зялёнага чаю на поўначы і зону чаёў з вытрыманым водарам (陈香, *chénxiāng*) з сярэдне- і дробналістых сартоў, у асноўным у раёне Цынсінь.
* **Геаграфічныя каардынаты:** У знойдзеных крыніцах не прыводзяцца.
* **Стандарты:** Пошук у нацыянальнай базе мясцовых стандартаў па 笔架茶 і 笔架山 запісаў не даў. Па картках агрэгатараў стандартаў, ёсць групавы стандарт T/QYZL 9-2020 «清新笔架茶生产技术规程» — «Тэхнічныя правілы вытворчасці Цынсінь Бі Цзя Ча», апублікаваны 12 жніўня 2020 года. Ён ахоплівае выбар участка, пасадку, глебу і ўгнаенні, фармаванне куста, ахову ад шкоднікаў, хвароб і пустазелля і збор, а перапрацоўку не рэгулюе; агрэгатары разыходзяцца ў назве арганізацыі, якая яго выпусціла. Па картцы агрэгатара, кааператыў 清远市清新区笔架山农业专业合作社 выпусціў карпаратыўны стандарт Q/BJS 0002 S-2021 «绿茶（笔架茶）» 1 жніўня 2021 года і ўвёў яго 1 верасня; датай адмены той самы агрэгатар называе 18 кастрычніка 2026 года. Тэксты абодвух стандартаў прачытаны толькі ў пераказе агрэгатараў. «Наньфан+» (2022) піша, што ў 笔架茶 і Пукэн Ча «паступова склаліся тэхнічныя правілы апрацоўкі», але назвы дакумента не дае.
* **Спадчына:** Пастановай урада правінцыі Гуандун 粤府函〔2018〕116号 ад 12 мая 2018 года «笔架茶制作工艺» унесена ў правінцыйны спіс нематэрыяльнай культурнай спадчыны — у спіс пашырэння, абвешчаны разам з 7-й партыяй, як дапаўненне да пункта Ⅷ－74 «乌龙茶制作技艺»; заяўнік — раён Цынсінь. Сам раён называе гэта ўключэннем у сёмую правінцыйную партыю. Статус адносіцца да рамяства, а не да сорту ці тавару.
* **Рэгіянальны брэнд:** Рашэннем ад 15 лістапада 2017 года 笔架茶 ўнесены ў другі правінцыйны пералік «знакамітых, асаблівых, якасных і новых» сельскагаспадарчых прадуктаў Гуандуна (广东省第二届名特优新农产品目录) як рэгіянальны грамадскі брэнд акругі Цын’юань, пазіцыя 283. Пералік брэндаў — не стандарт і не геаграфічнае ўказанне.
* **Геаграфічнае ўказанне:** Не ўстаноўлена: рэестр таварных знакаў і геаграфічных указанняў не правяраўся.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Паданне пра Тан.** Публікацыя раённага органа (2025) і прэса паўтараюць паданне, быццам ужо пры дынастыі Тан (唐, *Táng*) чай з гары Біцзяшань сыходзіў за мора. Дакументальнага пацвярджэння ў знойдзеных крыніцах няма: гэта паданне, а не летапіс.
    * **Мін і Цын.** Краязнаўчы нарыс на сайце раёна Цынчэн той самай акругі піша, што «з часоў Мін і Цын» 笔架茶 разам з іншымі асаблівымі прадуктамі Цын’юаня ўславіўся праз гандлёвыя вуліцы Шанко і Сяко (上下廓街). Адкуль гэтыя звесткі, нарыс не паказвае.
    * **2017.** Рэгіянальны брэнд у правінцыйным пераліку, пазіцыя 283.
    * **2018.** Рамяство — у правінцыйным спісе нематэрыяльнай спадчыны.
    * **2020–2021.** Па картках агрэгатараў — групавы стандарт на вырошчванне і збор (2020) і карпаратыўны стандарт «绿茶（笔架茶）» аднаго кааператыва (2021).
    * **2025.** Раённыя кампаніі паказвалі 笔架茶 разам з Пукэн Ча на стэндзе «清新山茶» вясенняй і асенняй Кітайскай (Гуанчжоу) міжнароднай чайнай выставы. У жніўні, паводле рэпартажу раённага аддзела «духоўнай цывілізацыі» (文明办), носьбіт рамяства на занятку вячэрняй школы разбіраў «сем крокаў» традыцыйнай тэхналогіі, фірмовы «смак дыму» (烟火味, *yānhuǒwèi*) і вытрымку (陈化, *chénhuà*); самі сем крокаў у рэпартажы не пералічаны.
* **Назва:** 笔架 (*bǐjià*) — «падстаўка для пэндзляў», 山 (*shān*) — гара, 茶 (*chá*) — чай. 笔架茶 — чай гары Біцзяшань, «гары-падстаўкі для пэндзляў»; чаму гара так названа, у правераных крыніцах не сказана. У тэкстах раёна і горада сустракаецца і поўная форма 笔架山茶. Рамяство ў спісах спадчыны называецца «笔架茶制作工艺», сустракаюцца таксама «笔架茶制作技艺» і «笔架茶制茶工艺». У знойдзеных крыніцах імя чаю лацініцай сустракаецца толькі ў англійскіх назвах навуковых артыкулаў — Bijia Tea і BiJia Tea, без тонаў; тонавае чытанне *Bǐjià chá* — слоўнікавае.
* **Культурнае значэнне:** Бі Цзя Ча — адзін з «васьмі горных чаёў» раёна, якія раённае таварыства забеспячэння і збыту ў 2025 годзе прадстаўляла разам на правінцыйным сезоне чайнай культуры. У вёсцы Кэнкоу (坑口村) пасёлка Тайхэ, паводле паведамлення «Наньфан+» (2022), 笔架茶 развіваюць па праграме «адна вёска — адзін прадукт» (一村一品, *yī cūn yī pǐn*) на чале з мясцовай чайнай кампаніяй. Вытрымку раён лічыць каштоўнасцю: пра «восем горных чаёў» у цэлым ён піша, што чым даўжэй чай захоўваецца, тым вышэйшая яго каштоўнасць для піцця.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Зарэгістраванага сорту знойдзеныя крыніцы не называюць; які куст ляжыць у аснове чаю, праверанымі тэкстамі не ўстаноўлена. Паводле пераказу агрэгатара, карпаратыўны стандарт кааператыва распаўсюджваецца на ліст мясцовага высакагорнага чаю з гары Біцзяшань (本土茶, *běntǔ chá*) альбо сярэдне- і дробналістых кустоў. Навуковы артыкул 2019 года параўноўвае атрыманне расады 笔架茶 культурай тканак са звычайнымі пасевам насення і чаранкаваннем.
* **Збор:** Паводле рэпартажу раённага тэлебачання (2017), збіраюць ранні вясновы чай — да свята Цынмін (明前, *míngqián*), калі ліст «напаўрасчынены» (半开面, *bàn kāimiàn*). Іншых тэрмінаў збору крыніцы не называюць.
* **Стандарт збору:** Адна пупышка з двума лістамі — так пішуць рэпартаж раённага тэлебачання (2017) і газета (2022) са слоў дырэктара адной з кампаній. Адзін з вытворцаў раёна дапускае адну пупышку з адным ці двума лістамі: занадта пяшчотны ліст, паводле яго слоў, «не дае смаку 笔架茶», а занадта грубы псуе смак. Групавы стандарт 2020 года ўключае правілы збору, але яго тэкст не прачытаны.
* **Патрабаванні да сыравіны:** Патрабаванняў стылю ў прачытаных крыніцах няма. Вядомая практыка адной кампаніі: са слоў яе дырэктара (2022), ліст перапрацоўваюць адразу, не пакідаючы на ноч, — «ад саду да кубка не больш за 24 гадзіны», а з пяці цзіняў (斤, *jīn*) свежага ліста звычайна атрымліваецца цзінь вясновага чаю. Гэта практыка адной кампаніі ў адзін сезон, а не патрабаванне да сыравіны Бі Цзя Ча.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Гара Біцзяшань у пасёлку Тайхэ раёна Цынсінь. Раён называе яе ў ліку трох гарадскіх прыродных запаведнікаў (市级自然保护区) Цынсіня, а правінцыйны дэпартамент культуры і турызму называе турыстычную зону гары Біцзяшань сярод рэсурсаў пасёлка.
* **Расліннасць:** Раён (2018) піша, што гара багатая расліннасцю і вадой, а схілы цалкам пакрытыя хвоямі і бамбукам (漫山松竹, *mànshān sōngzhú*). Гэтым ён тлумачыць, што ў 笔架茶 больш, чым у Пукэн Ча, «хваёвага і бамбукавага» адцення ў водары.
* **Вышыня вырошчвання:** Вышыні чайных садоў крыніцы не даюць. Галоўная вяршыня гары — Хуацзянь (花尖峰), каля 740 м над узроўнем мора, паводле рэпартажу раённага органа (2025).
* **Клімат:** Даных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Глебы:** Даных у знойдзеных крыніцах няма.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Рэгіянальнага стандарту на перапрацоўку не знойдзена: групавы стандарт 2020 года рэгулюе толькі вырошчванне і збор. Традыцыйны спосаб вядомы паводле кароткіх апісанняў раёна, аднаго вытворцы і раённага тэлебачання. Рэжымаў, акрамя некалькіх лічбаў чаявода і вытворцы, крыніцы не называюць, а парадак асобных аперацый у апісаннях разыходзіцца. Агляд 2017 года, дзе ёсць раздзел аб перапрацоўцы, прачытаны толькі ў анатацыі.

Традыцыйны спосаб:

1.  **Збор і абсушка.** Са слоў чаявода ў рэпартажы раённага тэлебачання (2017), сарваны ліст спачатку абсушваюць ад вільгаці (待水分晾干). Этапа 做青 — механічнай апрацоўкі, пры якой, паводле GB/T 30766-2014, краі ліста пашкоджваюцца і часткова акісляюцца, — няма ні ў адным апісанні.
2.  **Фіксацыя ў жалезным катле (铁镬炒青, *tiěhuò chǎoqīng*).** Ліст абсмажваюць у жалезным катле, каб спыніць дзеянне яго ферментаў. Той самы чаявод трымае кацёл «за трыста градусаў» (300多度); адзінку вымярэння рэпартаж не называе. Вытворца піша, што пасля фіксацыі ліст астуджваюць і толькі потым скручваюць.
3.  **Ручная скрутка (手工揉捻, *shǒugōng róuniǎn*).** Са слоў чаявода, ліст скручваюць у адзін бок каля 15 хвілін, пакуль ён не згорнецца ў жгуцікі (条索, *tiáosuǒ*).
4.  **Пракурванне хваёвым дымам (松柴明火烟熏, *sōngchái mínghuǒ yānxūn*).** Ліст трымаюць над адкрытым агнём хваёвых дроў, каб ён увабраў дым. Калі менавіта — крыніцы разыходзяцца: тэкст раёна аб рамястве (2018) ставіць пракурванне пасля фіксацыі і першаснай скруткі, а раённае тэлебачанне — падчас абсмажвання ў катле, пры хуткім перамешванні ліста. Вытворца піша, што пры пракурванні над хваёвым агнём ліст пераварочваюць кожныя 10 хвілін.
5.  **Сушка на вуглі ў бамбукавым кошыку (竹箩炭火焙干, *zhúluó tànhuǒ bèigān*).** Са слоў чаявода, каля гадзіны, з перамешваннем кожныя 10 хвілін, пакуль ліст не стане сінявата-чорным (乌黑, *wūhēi*). Вытворца апісвае колер гатовага першаснага чаю як «шэра-чорны з зелянінай» (灰黑色带青).
6.  **Захоўванне ([藏茶](https://thetea.app/be/article/zangcha), *cángchá*).** Раён паказвае захоўванне сярод этапаў рамяства, а ў рэпартажы 2025 года носьбіт рамяства гаворыць пра вытрымку (陈化). Вытворца піша, што першасны чай (毛茶, *máochá*) адразу не п’юць і трымаюць у мяшках два-тры гады; чаявод раіць каля трох гадоў; 360百科 называе адзін-два гады. Адзінага тэрміну крыніцы не даюць.

**Карпаратыўны стандарт.** Паводле пераказу агрэгатара, стандарт Q/BJS 0002 S-2021 кааператыва з гары Біцзяшань апісвае выраб «зялёнага чаю (笔架茶)» праз завяльванне (萎凋), фіксацыю, скрутку, разбіванне камоў (解块, *jiěkuài*), першаснае абсмажванне (初次炒干, *chūcì chǎogān*), сушку (烘干, *hōnggān*) і, пры неабходнасці, дапрацоўку (精制, *jīngzhì*). Рэжымаў у пераказе няма, капчэння і вытрымкі ў пераліку этапаў таксама няма. Гэта норма аднаго кааператыва, а не вызначэнне стылю.

**Чаму вытрымка не робіць чай цёмным.** GB/T 30766-2014 вызначае цёмны чай праз вільготнае скучванне (渥堆) — вытрымліванне ліста ў кучы пры пэўных тэмпературы і вільготнасці, пры якім яго склад павольна мяняецца. У апісаннях захоўвання Бі Цзя Ча няма ні куч, ні ўвільгатнення: гатовы сухі чай трымаюць у мяшках. Таму вытрыманы Бі Цзя Ча па тэхналогіі застаецца зялёным, хоць гарадскі план 2013 года і называе яго «чаем позняй ферментацыі».

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Стандартнай дэгустацыі ў знойдзеных крыніцах няма. Ніжэй — традыцыйная формула якасці, якая пераходзіць з тэксту ў тэкст (тэкст раёна аб рамястве 2018 года, рэпартаж раённага органа 2025 года), і прома-апісанні. Гэта апісанні, а не вынікі вымярэнняў; чыя ацэнка, паказана ў кожным пункце.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Паводле формулы раёна — шчыльна скручаныя жгуцікі (条索紧结, *tiáosuǒ jǐnjié*), колер цёмны, алеісты, з зелянінай (乌润带青, *wūrùn dài qīng*). Вытворца апісвае колер першаснага чаю як шэра-чорны з зелянінай, чаявод — як сінявата-чорны.
* **Водар сухога ліста:** Асобных апісанняў няма. Са слоў чаявода, у свежага чаю ёсць дымны пах, які за некалькі месяцаў амаль сыходзіць.
* **Водар настою:** Паводле формулы раёна — чысты, доўгі і ўстойлівы (香气清长持久, *xiāngqì qīngcháng chíjiǔ*). Раён піша, што ў 笔架茶 больш, чым у Пукэн Ча, «хваёвага і бамбукавага» адцення ў водары. Рэпартаж 2025 года аб занятку з носьбітам рамяства называе «смак дыму» (烟火味) фірмовай рысай рамяства.
* **Смак:** Паводле формулы раёна — асвяжальны і гладкі, са саладосцю (滋味爽口而滑，带甜甘味); і пасля дзесяці заліванняў саладосць захоўваецца (冲泡上十次，甘味犹存). Дырэктар адной з кампаній (2023) называе смак асвяжальным і гладкім, а рэпартаж раённага сайта аб выставе 2025 года — густым, з салодкім вяртаннем (醇厚回甘, *chúnhòu huígān*).
* **Колер настою:** Паводле формулы раёна — бура-чырвоны, празрысты і яркі (棕红透亮, *zōnghóng tòuliàng*); дырэктар кампаніі — «бура-чырвоны, не мутны». Для большасці зялёных чаёў такі колер нетыповы; ці звязаны ён з капчэннем і вытрымкай, крыніцы не тлумачаць.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Паводле формулы раёна — роўнае (叶底匀整, *yèdǐ yúnzhěng*). Іншых апісанняў няма.

**7. Хімічны Састаў:**

Фізіка-хімічных даных аб Бі Цзя Ча — поліфенолаў, амінакіслот, кафеіну — у прачытаных крыніцах няма. Вядомыя тры навуковыя працы, прачытаныя толькі ў анатацыях:

* **Пігменты (2010).** Артыкул у часопісе «食品研究与开发» здабывае з «清远笔架茶» пігменты награваннем і арганічнымі растваральнікамі, вызначае іх і вывучае ўстойлівасць. Лічбаў гэтай працы тут няма: поўны тэкст не прачытаны.
* **Агляд (2017).** «清远笔架茶发展综述» у часопісе «广东茶业» ахоплівае гісторыю, спосабы вырошчвання, перапрацоўку, асаблівасці якасці, стан галіны і даследаванні.
* **Размнажэнне (2019).** Артыкул у часопісе Цын’юаньскага політэхнічнага каледжа (清远职业技术学院学报) параўноўвае атрыманне расады культурай тканак са звычайнымі пасевам і чаранкаваннем.

Як для большасці зялёных чаёў, сярод галоўных растваральных рэчываў звычайна называюць катэхіны, амінакіслоты, у тым ліку L-тэанін, і кафеін. Як мяняюць іх у Бі Цзя Ча капчэнне і шматгадовая вытрымка, у знойдзеных крыніцах не вымерана.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных аб дзеянні менавіта гэтага чаю няма: знойдзеныя навуковыя працы тычацца пігментаў, размнажэння куста і развіцця галіны, а не дзеяння чаю на арганізм. Мясцовыя тэксты па традыцыі дапісваюць да формулы якасці народныя ўяўленні аб лекавым дзеянні чаю; гэта формулы апісанняў, а не ўстаноўленыя ўласцівасці, і энцыклапедыя іх не паўтарае. Агульныя ўяўленні аб карысці зялёнага чаю да вытрыманага капчонага Бі Цзя Ча не правераны і тут не прыводзяцца.

**9. Заварванне:**

Даных аб заварванні менавіта Бі Цзя Ча ў знойдзеных крыніцах няма; вядома толькі, што, паводле традыцыйнай формулы раёна, саладосць захоўваецца і пасля дзесяці заліванняў. Ніжэй — практыка, як для большасці кітайскіх зялёных чаёў. Для вытрыманага капчонага чаю яна не праверана, а мясцовыя прыёмы заварвання невядомыя.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C, як для большасці зялёных чаёў.
* **Колькасць чаю:** Каля 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Гайвань (盖碗, *gàiwǎn*) ці шкляны стакан.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд гарачай вадой.
    2. Усыпаць чай.
    3. Прамыўка свежым зялёным чаям звычайна не патрэбна; ці патрэбна яна вытрыманаму Бі Цзя Ча, крыніцы не гавораць.
    4. Першы настой — 30–60 секунд.
    5. Зліць настой цалкам і разліць па кубках.
    6. Паўтараць заліванні, патроху падаўжаючы настойванне; правераных даных аб тым, колькі іх вытрымае чай, няма — формула раёна толькі абяцае саладосць і пасля дзясятага залівання.

**10. Захоўванне:**

Вытрымка — частка традыцыі (гл. раздзел 5): першасны чай, са слоў вытворцы, трымаюць у мяшках два-тры гады, паводле іншых крыніц — ад аднаго да трох гадоў. Умоў вытрымкі — тэмпературы, вільготнасці, тары, акрамя мяшкоў, — крыніцы не апісваюць. Звычайная парада для свежых зялёных чаёў — герметычная ўпакоўка і халадзільнік пры 0–5 °C — разлічана на захаванне свежасці і да чаю, які вытрымліваюць знарок, напрамую не пераносіцца. Як захоўваць ужо вытрыманы чай, крыніцы не гавораць; як і любы чай, яго варта берагчы ад вільгаці, святла і пабочных пахаў.

**11. Цана і Падробкі:**

Цэнаў у знойдзеных крыніцах няма. Спосабаў распазнаць падробку крыніцы не апісваюць; ніжэй — тое, што можна зверыць з вядомымі фактамі.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Правяраць паходжанне: гара Біцзяшань, пасёлак Тайхэ раёна Цынсінь, акруга Цын’юань, правінцыя Гуандун. Аднайменныя горы 笔架山 ёсць і ў іншых правінцыях — напрыклад, у павеце Лаюань правінцыі Фуцзянь, — і да Бі Цзя Ча яны дачынення не маюць.
    * Не блытаць з чаямі Індэ: гэта іншы гарадскі павет той самай акругі, і Бі Цзя Ча да яго не адносяць.
    * Не лічыць гарантыяй рэгіянальны брэнд: пазіцыя 283 правінцыйнага пераліку — не стандарт і не геаграфічнае ўказанне, а статус указання ў 笔架茶 не ўстаноўлены.
    * Удакладняць спосаб: традыцыйны чай капцяць хваёвым дымам і вытрымліваюць, а ў пераліку этапаў карпаратыўнага стандарту, як яго пераказвае агрэгатар, ні капчэння, ні вытрымкі няма. Назва адна, спосабы розныя.
    * Асцярожна ставіцца да заяўленай вытрымкі: спосабу, даступнага пакупніку, праверыць яе тэрмін крыніцы не называюць.

**12. Цікавыя Факты:**

* Рамяство зялёнага па тэхналогіі чаю ўнесена ў правінцыйны спіс спадчыны пад агульным пунктам «тэхніка вырабу ўлуна»; чаму, крыніцы не тлумачаць.
* Хваёва-бамбукавую ноту водару раён тлумачыць тым, што схілы гары Біцзяшань цалкам пакрытыя хвоямі і бамбукам.
* У свежага чаю, са слоў чаявода, ёсць дымны пах, які за некалькі месяцаў амаль сыходзіць, а першасны чай, са слоў вытворцы, адразу не п’юць зусім.
* У знойдзеных крыніцах лацініца Bijia, без тонаў, сустракаецца толькі ў англійскіх назвах навуковых артыкулаў аб чаі; тонавае чытанне імя — слоўнікавае.
* Гара-«падстаўка для пэндзляў» — 笔架山 — тапонім не адзіны: аднайменныя горы ёсць і ў іншых правінцыях Кітая.

**13. Параўнанне з падобнымі чаямі:**

* **Пукэн Ча (蒲坑茶):** Суседні «горны чай» таго самага раёна з іншага пасёлка — Шытань (石潭); у спісах спадчыны і ў пераліку брэндаў у двух чаёў асобныя пазіцыі. У энцыклапедыі Пукэн Ча апісаны як цёмны чай: навуковы артыкул 2026 года дае ў яго фіксацыю парай і вільготнае скучванне, а ў Бі Цзя Ча скучвання няма ні ў адным апісанні. Але апісанні Пукэн Ча разыходзяцца, у некаторых з іх — фіксацыя ў катле і сушка над хваёвымі дровамі, як у Бі Цзя Ча, таму наколькі адрозніваюцца тэхналогіі на справе, крыніцы адназначна не паказваюць. Агульныя рысы — хваёвы дым і вытрымка; раён піша, што ў Бі Цзя Ча больш «хваёвага і бамбукавага» водару.
* **Чжэн Шань Сяо Чжун ([正山小种](https://thetea.app/be/article/zheng-shan-xiao-zhong)):** Чырвоны чай, які сушаць над хваёвым дымам. 360百科 піша, што спосаб 笔架茶 «крыху падобны» на выраб сяачжуна, але чырвоны чай акісляюць, а ў Бі Цзя Ча першы цеплавы этап — фіксацыя.
* **Улун (乌龙):** Пад агульным пунктам «тэхніка вырабу ўлуна» рамяство ўнесена ў правінцыйны спіс спадчыны, але этапа 做青, якім стандарт вызначае ўлун, у апісаннях Бі Цзя Ча няма.
* **Хэй Ча (黑茶):** Гарадскі план 2013 года называе 笔架山茶 «чаем позняй ферментацыі», але вільготнага скучвання, якім стандарт вызначае цёмны чай, у Бі Цзя Ча не апісана.
* **Кэцзя Чао Люй (客家炒绿) і Сіньі Хэ Ло Люй Ча ([信宜合箩绿茶](https://thetea.app/be/article/xinyi-he-luo-lucha)):** Іншыя гуандунскія зялёныя чаі, якія, паводле артыкулаў энцыклапедыі пра іх, таксама вытрымліваюць. Гэта падабенства практыкі, а не сваяцтва.
* **Ін Дэ Хун Ча ([英德红茶](https://thetea.app/be/article/yingde-hongcha)) і Індэ Люй Ча ([英德绿茶](https://thetea.app/be/article/yingde-lucha)):** Чырвоны і зялёны чай гарадскога павета Індэ той самай акругі Цын’юань.

**У заключэнне:**

Бі Цзя Ча — мясцовы чай гары Біцзяшань у раёне Цынсінь, рамяство якога з 2018 года ўваходзіць у правінцыйны спіс спадчыны Гуандуна, а імя ў 2017 годзе ўнесена ў правінцыйны пералік рэгіянальных брэндаў. Па тэхналогіі гэта зялёны чай: у традыцыйным спосабе ліст фіксуюць у жалезным катле, скручваюць рукамі, пракурваюць хваёвым дымам, сушаць на вуглі ў бамбукавым кошыку і гадамі вытрымліваюць. Ярлыкі «улун» і «чай позняй ферментацыі» ў дакументах ёсць, але апісаннямі тэхналогіі яны не падмацаваны.

Для таго, хто ведае зялёны чай па свежых вясновых зборах, Бі Цзя Ча — незвычайнае спалучэнне: хваёвы дым, шматгадовае захоўванне і саладосць, якую мясцовая формула абяцае і пасля дзясятага залівання. Многае пакуль адкрыта: поўны тэкст агляду 2017 года, «сем крокаў» рамяства, тэксты стандартаў, куст, з якога робяць чай, і смак паводле стандартнай дэгустацыі, а не паводле традыцыйнай формулы.