---
title: "Běichuān táizǐ chá"
url: https://thetea.app/be/article/beichuan-taizi-cha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Běichuān táizǐ chá (北川苔子茶)

**Бэйчуань Тайцзы Ча** (*Běichuān táizǐ chá*, 北川苔子茶) — зялёны чай Бэйчуань-Цянскага аўтаномнага павета (北川羌族自治县) гарадской акругі Мяньян на паўночным захадзе Сычуаньскай катлавіны. Імя даў мясцовы чайны куст — па правінцыйных выданнях, вядомы тут з часоў Тан і Сун. Прадукт ахоўваецца як геаграфічнае ўказанне з 2009 года; стандарт Мяньяна 2022 года вызначае яго як зялёны чай дзвюх формаў — плоскай і скручанай.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*): так прадукт вызначаны ў стандарце DB5107/T 99-2022.
* **Катэгорыя:** Горны зялёны чай паўночнага захаду Сычуані; прадукт з геаграфічным указаннем (2009).
* **Формы:** Плоскі чай (扁形茶, *biǎnxíng chá*) і скручаны (卷曲形茶, *juǎnqūxíng chá*).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Сычуань (四川, *Sìchuān*), гарадская акруга Мяньян (绵阳, *Miányáng*), Бэйчуань-Цянскі аўтаномны павет (北川, *Běichuān*).
* **Зона аховы:** Зацверджана аб’яўленнем Галоўнага ўпраўлення па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціну (AQSIQ) 2009 года № 107. Стандарт 2022 года апісвае тую ж зону праз дзевяць цяперашніх адзінак павета: пасёлкі Цюйшань, Лэйгу, Тунцюань, Чэньцзяба, Гуйсі, Юйлі і воласці Сюаньпін, Дугуань, Байні. Аб’яўленне 2009 года называла адзінаццаць адзінак; розніцу ў ліку я не правяраў.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Даных у знойдзеных крыніцах няма.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Паданне пра старажытнасць.** Павятовая пракуратура ў публікацыі 2025 года піша, што пры Тан тутэйшы чай быў «данніцкі», і звязвае з наваколлем цяперашняга Бэйчуаня «зялёны Чанмін» (绿昌明) з верша Бо Цзюйі «春尽日»: «渴尝一碗绿昌明» — «у смазе пакаштаваў чашу зялёнага Чанміна». Першакрыніц яна не прыводзіць.
    * **1975.** Паводле «Сычуань анлайн», на схілах пачалі разбіваць тэрасы пад чай.
    * **2008–2009.** Землятрус 12 мая 2008 года амаль спыніў чайную вытворчасць; у 2009 годзе, пры аднаўленні, пачалі ствараць кааператывы. Тады ж AQSIQ аб’яўленнем № 107 узяло Бэйчуань Тайцзы Ча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем.
    * **2020.** З кастрычніка дзейнічае павятовае палажэнне аб ахове старых кустоў 北川苔子茶.
    * **2022.** Упраўленне рынкавага нагляду Мяньяна апублікавала 24 сакавіка стандарт DB5107/T 99-2022 «地理标志产品 北川苔子茶»; у сілу ён уступіў 1 чэрвеня.
    * **2023.** Міністэрства сельскай гаспадаркі і сельскіх спраў уключыла сістэму змешаных пасадак Бэйчуань Тайцзы Ча (复合栽培系统) у сёмую партыю важнай сельскагаспадарчай спадчыны Кітая; у студзені 2025 года, паводле «Сычуань анлайн», яна ўвайшла ў папярэдні спіс Кітая для праграмы ФАО аб сельскагаспадарчай спадчыне.
    * **2026.** CNIPA выдавала прадпрыемствам права на спецыяльны знак.
* **Назва:** «Бэйчуань» (北川) — імя павета; «тайцзы ча» (苔子茶) — імя мясцовага куста. Паводле Цэнтральнага народнага радыё (2026), імя дадзенае па абліччы парастка: доўгія міжвузеллі і сакавітыя галінкі падобныя да агароднінных стрэлак 菜苔 (*càitái*).
* **Культурнае значэнне:** Сістэма спадчыны — змешаныя пасадкі: паводле «Сычуань анлайн», паміж шырокімі радамі старых кустоў саджаюць бульбу, кукурузу, сою і гародніну. Прымаўку «大禹门前树，千年苔子茶» — «дрэва ля варот Вялікага Юя, тысячагадовы тайцзы ча» — прыводзіць Цэнтральнае народнае радыё.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Культывар:** Мясцовая папуляцыя 苔子茶. Павятовая пракуратура апісвае яе як галіну, якая доўга развівалася ад дзікіх чайных дрэў: холадаўстойлівая, з моцнай пупышкай і тоўстым лістом. Старых кустоў, паводле той жа публікацыі, у павеце шмат, самыя старыя — больш за 700 гадоў; Цэнтральнае народнае радыё (2026) называе больш за 1100 гадоў.
* **Дапушчальныя гатункі паводле стандарту:** Мясцовая папуляцыя, папуляцыя 鸠坑 (*Jiūkēng*) і дробна- і сярэднелістыя клонавыя гатункі накшталт 名山213 (*Míngshān 213*) і 福选9号 (*Fúxuǎn 9*). Імя 苔子茶 паводле стандарту не патрабуе сыравіны толькі з мясцовага куста.
* **Тэрміны збору:** З канца лютага да канца чэрвеня; цэльную пупышку — да Цынміна, парасткі з лісцем — да Гуюя.
* **Стандарт збору:** Для плоскага чаю — цэльная пупышка; для скручанага — ад пупышкі з адным да пупышкі з двума раскрывальнымі лістамі. Зрываюць «уздымам рукі» (提手采), не зашчыпваючы і не абдзіраючы.

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Вышыня вырошчвання:** Паводле стандарту — 650–1500 м. Павятовая пракуратура піша пра лясы на 1000–1800 м; разыходжанне я не вырашыў.
* **Клімат:** Паводле стандарту — вільготны субтрапічны мусонны клімат катлавіны: сярэдняя гадавая тэмпература 15,6 °C, бязмарозны перыяд 286 дзён, ападкі 1287,5 мм, сонечнае ззянне 902,2 гадзіны ў год.
* **Глебы:** Пераважаюць друзавыя, затым суглінкі і гліны, моцна шкілетныя; pH 4,5–6,5. Стандарт патрабуе слоя жоўтай глебы не менш за 50 см з арганікай не ніжэй за 1,5 %.
* **Пасадкі:** Вакол садоў стандарт загадвае саджаць ахоўныя палосы лесу, у садах — ценявыя дрэвы.
* **Маштаб:** Паводле «Сычуань анлайн», да лістапада 2022 года — больш за 90 тыс. му садоў.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Стандарт задае дзве тэхналагічныя схемы — паводле формы чаю.

* **Плоскі чай:** завяльванне (摊放, *tānfàng*) → фіксацыя (杀青, *shāqīng*) → выпростванне ліста (理条, *lǐtiáo*) → праграванне для водару (提香, *tíxiāng*) → сартаванне (筛选, *shāixuǎn*) → ўпакоўка.
* **Скручаны чай:** завяльванне → фіксацыя → скручванне (捻揉, *niǎnróu*) → сушка (烘干, *hōnggān*) → дасушванне ў катле з праграваннем водару (炒干提香, *chǎogān tíxiāng*) → сартаванне → ўпакоўка.

Сушка скручанага чаю паводле стандарту:

1.  **Першая сушка:** 110–130 °C, каля 4–7 хвілін.
2.  **Павольная сушка:** Тэмпературу катла зніжаюць прыкладна да 80 °C і сушаць да вільготнасці каля 10 %.
3.  **Дасушванне з праграваннем:** 120–130 °C, пакуль ліст пры сцісканні пальцамі не стане рассыпацца ў парашок.

Для плоскага чаю параметраў стандарт не прыводзіць.

**6. Арганалептычныя Характарыстыкі:**

Патрабаванні стандарту DB5107/T 99-2022 для дзвюх формаў.

* **Знешні выгляд сухога ліста:** Плоскі — прамы, роўны, жоўта-зялёны з бляскам (扁直，黄绿、有光泽). Скручаны — шчыльна завіты, з прыкметнымі кончыкамі, зялёны і вільготна-бліскучы (紧结卷曲、显锋苗，绿润).
* **Водар сухога ліста:** У стандарце не апісаны; даных у знойдзеных крыніцах няма.
* **Водар настою:** Плоскі — высокі і стойкі (香高持久). Скручаны — чысты і стойкі (清香持久).
* **Смак:** Плоскі — свежы і мяккі (鲜醇). Скручаны — мяккі, насычаны, са салодкім вяртаннем (醇厚回甘).
* **Колер настою:** Плоскі — далікатна-жоўты і яркі (嫩黄明亮). Скручаны — далікатна-зялёны і яркі (嫩绿明亮).
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Плоскі — цэльныя пупышкі, жоўта-зялёныя і яркія (全芽、黄绿明亮). Скручаны — пупышкі з лісцем раскрываюцца кветкай, зялёныя і бліскучыя (芽叶成朵、绿亮).

**7. Хімічны Склад:**

Фізіка-хімічныя патрабаванні стандарту да гатовага чаю (масавая доля):

| Паказчык | Патрабаванне |
| :--- | :--- |
| Вільготнасць | не больш за 6,5 % |
| Экстрактыўныя рэчывы | не менш за 40,0 % |
| Поліфенолы | не менш за 13,0 % |
| Катэхіны | не менш за 8,0 % |
| Свабодныя амінакіслоты | не менш за 3,0 % |
| Кафеін | не менш за 4,0 % |
| Агульны попел | не больш за 7,5 % |
| Дробязь | не больш за 1,0 % |

Гэта парогі стандарту, а не вымярэнні канкрэтнага чаю; лічбы звераныя па выяве старонак.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных даных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C; для плоскага чаю з цэльных пупышак — бліжэй да 80 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляная шклянка або белы гайвань.
* **Працэс:** Прагрэць посуд, наліць ваду па сценцы, першы настой — праз 40–60 секунд, піць, пакідаючы траціну настою, і даліваць; два-тры паўторныя заліванні.

**10. Захоўванне:**

Стандарт патрабуе прахалоднага, сухога і чыстага склада без пабочных пахаў; тэрмін прыдатнасці — не больш за 18 месяцаў. Дома — практыка класа: герметычная ўпакоўка, халадзільнік пры 0–5 °C, без святла і вільгаці; лепш выпіць на працягу года.

**11. Кошт і Падробкі:**

Даных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць спецыяльны знак геаграфічнага ўказання.
    * Правяраць, што вытворца з павета Бэйчуань.
    * Памятаць, што імя не гарантуе сыравіны ад старых кустоў.
    * Паводле павятовай пракуратуры (2025), сустракаецца чай, куплены ў іншых месцах і ўпакаваны як «北川苔子茶».

**12. Цікавыя Факты:**

* У аднаго імя — дзве розныя на выгляд формы: плоскі чай з цэльных пупышак з жоўтым настоем і скручаны з зялёным.
* Кафеін стандарт абмяжоўвае знізу — не менш за 4,0 %.

**13. Параўнанне з іншымі чаямі Сычуані:**

* **Эмэй Чжуецын ([峨眉竹叶青](https://thetea.app/be/article/emei-zhuyeqing)):** Плоскі чай гары Эмэй; у Бэйчуань Тайцзы Ча плоская форма — толькі адна з дзвюх.
* **Мэндын Ганьлу ([蒙顶甘露](https://thetea.app/be/article/mengding-gan-lu)):** Скручаны чай гары Мэндыншань — найбліжэйшы па абліччы сусед скручанай формы.
* **Гашэн Ча ([国胜茶](https://thetea.app/be/article/guosheng-cha)):** Горны зялёны чай поўдня правінцыі з геаграфічным указаннем.
* **Дачжу Байча ([大竹白茶](https://thetea.app/be/article/dazhu-baicha)):** Чай усходу Сычуані з прывазнога светлалістага гатунку 白叶一号 — супрацьлеглы выпадак: там маладая прывазная галіна, тут старая мясцовая папуляцыя.

**На заканчэнне:**

Бэйчуань Тайцзы Ча — зялёны чай цянскага павета на паўночным захадзе Сычуані, названы паводле мясцовага куста са шматвяковымі экзэмплярамі. Стандарт 2022 года апісвае дзве формы: плоскую з цэльных пупышак з далікатна-жоўтым настоем і скручаную з чыстым стойкім водарам і салодкім вяртаннем. Ахова з 2009 года, палажэнне пра старыя кусты і статус сельскагаспадарчай спадчыны берагуць і сам куст, і гаспадарку вакол яго.