---
title: "Bǎitáng shānchá"
url: https://thetea.app/be/article/baitang-shancha
lang: be
updated: 2026-10-04
source: THE TEA — encyclopedia of Chinese tea (https://thetea.app)
---
# Bǎitáng shānchá (柏塘山茶)

**Байтан Шаньча** (*Bǎitáng shānchá*, 柏塘山茶) — горны зялёны чай пасёлка Байтан (柏塘镇) павета Боло (博罗县) гарадской акругі Хуэйчжоу, правінцыя Гуандун. «山茶» у назве значыць «горны чай», а не камелію японскую. Сыравіну даюць мясцовыя дробналістыя кусты, сярод якіх ёсць рэдкая форма з пурпурнымі пупышкамі. З 2015 года назва ахоўваецца як прадукт з геаграфічным указаннем, а гарадскі стандарт 2019 года апісвае яго як зялёны чай: тонкія скручаныя палоскі, цёмна-зялёны алейны ліст, водар «смажанага рысу» або «кветкавага нектару», гушчыня смаку са салодкім вяртаннем.

**1. Класіфікацыя і Паходжанне:**

* **Тып:** Зялёны чай (绿茶, *lǜchá*). Стандарт DB4413/T 6—2019 называе прадукт «зялёным (горным) чаем» (绿（山）茶), і тэхналогія ў ім зялёная. Картка пакідала клас адкрытым — стандарт яго закрывае.
* **Катэгорыя:** Горны зялёны чай з мясцовай дробналістай папуляцыі; прадукт з геаграфічным указаннем (аб'ява № 143 за 2015 год).
* **Паходжанне:** Кітай, правінцыя Гуандун (广东, *Guǎngdōng*), гарадская акруга Хуэйчжоу (惠州, *Huìzhōu*), павет Боло (博罗, *Bóluó*), пасёлак Байтан (柏塘, *Bǎitáng*).
* **Зона аховы:** Па стандарце — цяперашняя адміністрацыйная тэрыторыя пасёлка Байтан цалкам; карта дадзена ў яго дадатку A.
* **Геаграфічныя каардынаты:** Па стандарце — 23°23′ пн. ш. і 114°21′ у. д.

**2. Гісторыя і Культурнае Значэнне:**

* **Гісторыя:**
    * **Паданне пра Лофушань.** Мясцовая прэса называе байтанскі чай прадстаўніком чаю гор Лофушань (罗浮山) і апісвае яго гісторыю формулай «зарадзіўся пры Цзінь, падняўся пры Тан, расквітнеў пры Сун» (起于晋、兴于唐、盛于宋). Дакументаў менавіта пра байтанскі чай пад ёю няма — гэта паданне, а не летапіс.
    * **Спецыялізаваны пасёлак.** Правінцыя Гуандун прызнала Байтан «спецыялізаваным пасёлкам горнага чаю».
    * **2015 — ахова.** Галоўнае ўпраўленне па наглядзе за якасцю, інспекцыі і каранціне (AQSIQ) аб'явай № 143 за 2015 год узяло Байтан Шаньча пад ахову як прадукт з геаграфічным указаннем. Дакладнай даты аб'явы ў знойдзеных крыніцах няма.
    * **2017 — першы стандарт.** Па рэестры мясцовых стандартаў, да гарадскога стандарту дзейнічаў правінцыйны DB44/T 2053-2017 з той самай назвай; цяпер ён адменены.
    * **2019–2020 — гарадскі стандарт.** Упраўленне па наглядзе за рынкам Хуэйчжоу зацвердзіла стандарт «地理标志产品 柏塘山茶» 26 снежня 2019 года, у сілу ён уступіў 26 студзеня 2020 года. Аснова — «Патрабаванні да якасці і тэхналогіі Байтан Шаньча», якія прайшлі экспертызу AQSIQ.
* **Назва:** «Байтан» (柏塘) — імя пасёлка; «шаньча» (山茶) — «горны чай». Англійскае імя ў стандарце — «Baitang tea».
* **Культурнае значэнне:** Кітайская Вікіпедыя тлумачыць спецыялізацыю пасёлка рэльефам: ворыва мала, гор шмат, і схілы аддадзены пад горны чай.

**3. Батанічнае Апісанне і Сыравіна:**

* **Сорт / Папуляцыя:** Па стандарце — мясцовая папуляцыя (本地群种) у двух формах: дробналісты чай (小[叶种](https://thetea.app/be/article/qiaomuguanmu)茶, *xiǎoyèzhǒng chá*) і дробналісты пурпурнапупышкавы чай (小叶种[紫芽](https://thetea.app/be/article/ziya-zijuan-puer)茶, *xiǎoyèzhǒng zǐyá chá*). Кітайская Вікіпедыя называе пурпурнапупышкавую форму рэдкім для ўсёй краіны сортам (全国稀有茶种): паводле яе слоў, спецыялісты заўважылі яго на занятках для чаяводаў у садзе Гаацяо (高桥).
* **Апісанне куста:** Мясцовая прэса апісвае куст як нізкарослы, з вузкім завостраным лістом (株形矮小，叶细而尖). Батанічнага апісання ў стандарце няма.
* **Стандарт збору:**
    * **Вышэйшы сорт (特级):** цэльныя пупышкі — не менш за 90 %, адна пупышка з адным лістом — не больш за 10 %.
    * **Першы сорт (一级):** адна пупышка з двума лістамі — не менш за 70 %, з трыма — не больш за 30 %; пупышка даўжэйшая за ліст або роўная яму.
* **Час збору:** Увесну — ад сезона Чуньфэнь (春分, *chūnfēn*, каля 20 сакавіка) да сезона Манчжун (芒种, *mángzhòng*, пачатак чэрвеня); увосень — ад сезона Байлу (白露, *báilù*, пачатак верасня) да сезона Дасюэ (大雪, *dàxuě*, пачатак снежня).
* **Як рвуць:** Парастак абломваюць або выцягваюць; шчыпаць пазногцем, абдзіраць, зразаць і збіраць машынай стандарт не рэкамендуе (不宜).

**4. Тэруар і Асаблівасці Вырошчвання:**

* **Рэгіён:** Поўнач павета Боло; рэльеф паніжаецца з поўначы на паўднёвы ўсход. Вікіпедыя апісвае Байтан як пагорысты раён плошчай 264,24 км² з вышынямі ад 0 да 901 м.
* **Вышыня і ўхіл:** Стандарт лічыць прыдатнай вышыню ад 60 м, роўныя месцы і схілы да 25°.
* **Клімат:** Паўднёвасубтрапічны мусонны. Па стандарце, сярэднегадавая тэмпература — 22,1 °C, ападкаў — 1918 мм, сонечнага ззяння — 1871,5 гадзіны за год; «горачае лета, прахалодная зіма, цёплыя вясна і восень». Для чаю падыходзяць 20–25 °C і рассеянае святло.
* **Глебы:** Чырвоныя і жоўтыя глебы схілаў гор Лофушань, Сянтоўшань (象头山), Нанькуньшань (南昆山) і Гуйшань (桂山) у межах пасёлка: слой не танчэйшы за 1 м, арганічнага рэчыва не менш за 1,5 %, pH 4,5–6,5.

**5. Тэхналогія Вытворчасці:**

Стандарт задае паслядоўнасць:

1.  **Раскладка (摊青, *tānqīng*):** Свежы ліст раскладваюць і падвяльваюць.
2.  **Фіксацыя (杀青, *shāqīng*):** Нагрэў спыняе акісленне.
3.  **Скручванне (揉捻, *róuniǎn*).**
4.  **Разбіўка камоў (解块, *jiěkuài*).**
5.  **Сушка абсмажваннем (炒干, *chǎogān*).**

Тэмператур і працягласцей стандарт не называе. Ён забараняе дабаўкі, фарбавальнікі і нечайныя прымешкі і патрабуе ў водары «высокага агню» (火工高) — выражанага тону агнявой сушкі; рэжымаў, якімі яго дасягаюць, у знойдзеных крыніцах няма.

Мясцовая прэса пералічвае крокі інакш — з «падняццем водару» (提香) у канцы і без разбіўкі камоў. Норма — у стандарта.

**6. Органалептычныя Характарыстыкі:**

Стандарт апісвае абедзве формы сыравіны; агульныя патрабаванні зведзены.

* **Вонкавы выгляд сухога ліста:** Палоскі шчыльныя, скручаныя, туга згорнутыя, тонкія і роўныя (粗实、卷曲、紧结、细匀). Колер у дробналістага чаю — алейны і роўны, у пурпурнапупышкавага — цёмна-зялёны, алейны і роўны (乌绿、油润、调匀).
* **Водар сухога ліста:** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма: стандарт апісвае водар толькі пры заварванні.
* **Водар настою:** Злёгку грубаваты, з «высокім агнём», прыродны і чысты, насычаны і доўгі; адценне «смажанага рысу» (炒米香) або «кветкавага нектару» (花蜜香).
* **Смак:** Мяккі і густы, злёгку даўкі, з салодкім вяртаннем; чай вытрымлівае шмат заліваў (醇厚、略涩、回味甘甜、耐冲泡).
* **Колер настою:** У дробналістага — мякка-яркі і празрысты (柔亮、清澈); у пурпурнапупышкавага — карычняваты, мякка-яркі і празрысты.
* **Чайнае дно (завараны ліст):** Дадзеных у знойдзеных крыніцах няма: стандарт яго не нармуе.

**7. Хімічны Склад:**

Фізіка-хімічныя патрабаванні стандарту:

| Паказчык | Норма | Метад |
| :--- | :--- | :--- |
| Чайныя поліфенолы | не менш за 24,0 % | GB/T 8313 |
| Водны экстракт | не менш за 40,0 % | GB/T 8305 |
| Антацыяны (花青素) | не менш за 2,4 мг/г | GB/T 22244 |

Гэта нормы, а не замеры партый. Норма па антацыянах у стандарце адна для абедзвюх форм сыравіны; чаму абраны гэты паказчык, тэкст не тлумачыць. Метад — GB/T 22244, стандарт вызначэння праантацыянідзінаў (前花青素), таму што менавіта вымяраецца, з тэксту адназначна не зразумець.

**8. Карысныя Ўласцівасці:**

Правераных дадзеных пра дзеянне менавіта гэтага чаю няма.

**9. Заварванне:**

Практыка класа для зялёнага чаю.

* **Тэмпература вады:** 80–85 °C.
* **Колькасць чаю:** 3 г на 150 мл.
* **Посуд:** Шкляная шклянка або белы гайвань.
* **Працэс:**
    1. Прагрэць посуд.
    2. Пакласці чай і наліць ваду па сценцы.
    3. Першы настой — праз 40–60 секунд.
    4. Піць, пакідаючы частку настою, і даліваць ваду: стандарт адзначае, што чай вытрымлівае шмат заварак.

**10. Захоўванне:**

Практыка класа. У герметычнай упакоўцы, у халадзільніку пры 0–5 °C, без святла, вільгаці і пахаў; выпіць лепш за год. Стандарт патрабуе захоўваць гатовы чай у чыстым сухім складзе без пабочных пахаў.

**11. Цана і Падробкі:**

Дадзеных пра цэны ў знойдзеных крыніцах няма.

* **Як пазбегнуць падробак:**
    * Шукаць абаронены ад падробкі знак прадукта з геаграфічным указаннем і ахаваную назву на ўпакоўцы.
    * Правяраць, што вытворца з пасёлка Байтан павета Боло.
    * Звяраць аблічча: тонкія скручаныя цёмна-зялёныя палоскі, водар «смажанага рысу» або «кветкавага нектару».
    * Памятаць, што стандарт апісвае толькі зялёны чай.

**12. Цікавыя Факты:**

* Тэхніку вырабу гэтага чаю (柏塘山茶制作技艺) мясцовая прэса называе нематэрыяльнай спадчынай павета Боло.
* Настой пурпурнапупышкавай формы па стандарце карычняваты — незвычайны колер для зялёнага чаю.
* Восеньскі збор доўжыцца да сезона Дасюэ — «вялікага снегу».

**13. Параўнанне з іншымі чаямі Гуандуна:**

* **Хуэйдун Люй Ча ([惠东绿茶](https://thetea.app/be/article/huidong-lucha)):** Артыкул корпуса пра зялёныя чаі іншага павета той самай гарадской акругі — зборнае імя, а не ахаваны прадукт аднаго пасёлка.
* **Боло Хун Ча ([博罗红茶](https://thetea.app/be/article/boluo-hongcha)):** Артыкул корпуса пра чырвоны чай павета Боло; пад стандарт Байтан Шаньча чырвоны чай не падпадае.
* **Гулаоча ([古劳茶](https://thetea.app/be/article/gulaocha)):** Гістарычны зялёны чай пасёлка Гулао горада Хэшань.
* **Канхэ Ча ([康禾茶](https://thetea.app/be/article/kanghe-cha)):** Зялёны чай пасёлка Канхэ павета Дун'юань гарадской акругі Хэюань.

**Напрыканцы:**

Байтан Шаньча — горны зялёны чай аднаго пасёлка павета Боло, ахаваны з 2015 года і апісаны стандартам 2019 года адразу для дзвюх форм мясцовага куста — дробналістай і пурпурнапупышкавай, з карычняватым настоем і нормай па антацыянах. Храналогію ад Цзінь да Сун лепш лічыць паданнем, а тонкія скручаныя палоскі, водар «смажанага рысу» і густы смак з салодкім вяртаннем — тым, што стандарт абяцае ў кубку.